Nieuws Ruimtesonde scheert langs ijsdwerg

Een speeddate van kosmische proporties: ruimtesonde brengt verste bezoek ooit aan hemellichaam

De ruimtesonde New Horizons heeft maandagnacht de verste ontmoeting ooit met een hemellichaam: een klomp ijs op 6,6 miljard kilometer van de aarde. 

Een impressie van ruimtesonde New Horizons die op kleine afstand langs de ijsdwerg Ultima Thule vliegt. Beeld (Illustratie: NASA)

Het vluchtleidingscentrum van ruimtesonde New Horizons in de Johns Hopkins-universiteit in Baltimore zit maandagnacht tjokvol met wetenschappers, technici en journalisten. De sonde ontmoet om drie minuten over half één plaatselijke tijd (06.33 uur in Nederland) de kleine ijsdwerg Ultima Thule, maar de radiosignalen doen er ruim zes uur over om de aarde te bereiken. Nooit eerder is een bezoek gebracht aan een hemel­lichaam op zo’n enorme afstand: 6,6 miljard kilometer.

Het wordt een speeddate van kosmische proporties. New Horizons raast met een snelheid van ruim 14 kilometer per seconde voorbij, op een afstand van zo’n 3.500 kilometer. Dat is dichtbij ­genoeg om detailfoto’s te maken en om metingen te doen van de vorm en de ­samenstelling van ­Ultima Thule.

‘Het is voor het eerst dat we zo’n kleine ijsdwerg in close-up bestuderen’, zegt Cathy Olkin, een van de wetenschappelijke projectleiders. ‘Het gaat om een compleet nieuwe klasse van objecten, fossiele restanten uit de ontstaansperiode van het zonnestelsel.’

Langs reuzenplaneet Jupiter

New Horizons ging een kleine 13 jaar geleden al op pad, vloog in 2007 langs de reuzenplaneet Jupiter en maakte in de zomer van 2015 als eerste een scheervlucht langs de dwergplaneet Pluto. Nu dendert hij door de Kuipergordel – de brede zone van bevroren ijsklompen aan de rand van het zonnestelsel. Het nieuwe reisdoel werd pas in 2014 ontdekt; een kleine koerscorrectie was voldoende om de korte meet-and-greet van komende nacht te organiseren.

‘Vorige week werd duidelijk dat ­Ultima Thule geen grote manen of ringen heeft’, aldus Olkin. ‘Daardoor konden we mikken op een kleine passeerafstand – drie keer zo dichtbij als bij Pluto’. Maar pas één dag voor de dichtste nadering, in de ochtend van maandag 31 januari, zullen de krachtige telelenzen van New Horizons in staat zijn om de vorm en afmetingen van de ijsdwerg te onderscheiden.

Traject van ruimtesonde New Horizons. De ruimtesonde scheert maandagnacht langs ijsdwerg Ultima Thule. Beeld De Volkskrant

Anderhalf jaar geleden bewoog het verre hemellichaam gezien vanaf de aarde voor een paar zwakke sterretjes langs. Uit metingen aan die ‘sterbedekkingen’ bleek dat Ultima Thule mogelijk de vorm van een sneeuwpop heeft, met een lijf en een hoofd met een middellijn van 18 kilometer. ‘Maar’, zegt Olkin, ‘dat valt slecht te rijmen met het feit dat we nauwelijks helderheidsvariaties meten. Die zou je wel verwachten wanneer zo’n onregelmatig hemellichaam om zijn as draait.’

Als in de loop van 1 januari de eerste detailfoto’s binnenkomen, moet niet alleen dat raadsel zijn opgelost, maar hopen sterrenkundigen ook meer zicht te krijgen op de allereerste bouwstenen waaruit ruim 4,5 miljard jaar geleden de planeten in het zonnestelsel samenklonterden. De verste ontmoeting in de ruimte biedt dus ook een verre terugblik in de tijd.

New Horizons blijft overigens tot in de eeuwigheid door het heelal zeilen: net als de Pioneer- en Voyager-sondes zal hij het zonnestelsel verlaten en koers zetten naar de sterren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden