Column Lisa Becking

Een spartelende haai zonder vinnen maakt nu meer indruk op me dan Jaws

’Kijk, een enge haai, die gaat je bijten!’ Naast me in een café bekijkt een moeder met haar geschrokken kind een zeeplaatjesboek. Ik proest bijna mijn koffie uit, wat een onnodige bangmakerij. Wereldwijd zijn er maar vijf tot acht doden door haaien per jaar, volgens de International Shark Attack File. Gezien de cijfers zou je je kind eerder bang moeten maken voor honden of muggen.

Als kind was ik ook bang voor haaien. Een angst gevoed door Jaws en zelfs vroege documentaires van Jacques Cousteau. Ik herinner me nog de voice-over bij zijn eerste film The silent world: ‘For us divers, sharks are our mortal enemies’. Het kostte me vele duiken met ervaren mariene biologen voordat ik van dat beeld af kwam. Nu kijk ik tijdens een duik juist uit naar haaien: de hamerhaai met twee lobben van ‘hamers’ op zijn hoofd. De wobbegonghaai, een plat wezen met een lange wijze baard die vanuit zijn grot de waterwereld in staart. De epaulettehaai, die met z’n vinnen over de bodem flaneert. Je zou meerdere kinderboeken kunnen vullen met de diversiteit aan haaien!

Een verpleegsterhaai op Saba. Beeld Franck Mazeas

Pas relatief kort dringt het besef door dat haaien met uitsterven bedreigd worden. Haaien staan bovenaan de voedselketen en zijn cruciaal voor een gezond ecosysteem. Als je ze weghaalt dan kan dat onvoorspelbare en nadelige effecten hebben voor het hele ecosysteem. Per jaar worden zo’n 100 miljoen haaien door ons gevangen. Als bijvangst in de visserij en door gerichte vangst, meestal voor haaienvinnensoep.

Als jonge student in Indonesië zag ik voor het eerst wat het ‘vinnen’ van haaien daadwerkelijk betekent. Wild gespartel onder mijn hut op palen maakte me wakker. Door het raam keek ik naar de heldere zee, een meter onder me. Eerst begreep ik niet goed wat ik zag. Langzaam werden de contouren me duidelijk. Het was een haaienlichaam zonder vinnen. Een lichaam dat zich in onmogelijke bochten wrong, bloedend uit vlezige wonden aan alle kanten waar ooit vinnen waren. Dat beeld van een hulpeloze haai maakt nu meer indruk op me dan Jaws.

Een wobbegonghaai. Beeld Wawan Mangile

Een lichtpuntje in de haaienstand is te vinden bij de eilandengroep Misool in Raja Ampat, Indonesië. Vroeger kwamen daar veel haaienvinners van buiten de regio stropen. Sinds 2012 is Raja Ampat verklaard tot een haaienreservaat, de enige wateren in Indonesië waar geen enkele haai gevangen mag worden. Dat heeft wonderlijk snel effect gehad op de haaienstand: vier jaar na de invoering van het haaienreservaat zagen collega’s van The Nature Conservancy (een ngo) de populaties in Misool al verdubbelen. Bij één van de eilanden waar ik werk zie je nu veel haaientieners zwemmen. Soms ontstaat een hilarische waterbal van elkaar opjagende haaitjes die over het water tuimelen en meestal eindigen met een botsing tegen een rots. Even verstarren ze, daarna zwemmen ze weer chill verder. En dan denk ik: ‘Kijk, een mooie haai!’

Lisa Becking is marien bioloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.