Een snipper Alan Turing

Plotseling dook een uniek aantekenboek op van Alan Turing, de vader van de informatica. Om even snel weer uit zicht te verdwijnen.

De Britse codekraker Alan Turing. Beeld Alan Turing

Dat hij er 1.025.000 dollar voor heeft betaald is duidelijk. Dat veilinghuis Bonhams in New York daar 205.000 dollar commissie aan opstrijkt eveneens. Maar wíé afgelopen maandag een uniek aantekenboek van mathematisch legende Alan Turing uit vermoedelijk 1944 heeft gekocht, nee, dat is geheim. En dat is precies waarom Alan Turing-kenners het spektakel knarsetandend hebben aangezien.

Informaticus Frits Vaandrager, bijvoorbeeld, van de Radboud Universiteit in Nijmegen, kenner van de grondlegger van zijn vak: 'Het enige wat je kunt hopen is dat de nieuwe eigenaar het aantekenboek publiek beschikbaar maakt. Maar meer dan dat kun je niet.'

De kaft van het aantekeningenboek van Turing. Beeld Alan Turing

Droomdagboek

Het in rood gemarmerd omslag gestoken notitieboek van 81 pagina's, waarvan 56 met wiskundige aantekeningen, is vermoedelijk vooral van historische waarde. Logicus en wiskundige Alan Turing (1912-1954) speelde een reusachtige rol in het kraken van de geheime codes van de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog, door de inzet van zelfontworpen rekenmachines. En passant legde hij daarmee de basis voor de moderne computer. Dat hij ook homoseksueel was en daarvoor werd vervolgd in het puriteinse Verenigd Koninkrijk, is de zwarte kant van het verhaal, dat eindigde met Turings zelfmoord in 1954.

Kort voor zijn zelfgekozen dood maakte Turing een testament op waarin hij al zijn boeken en manuscripten onder de hoede stelde van zijn student en intieme vriend Robin Gandy. Die schonk het materiaal later aan King College in Cambridge, op één object na: het huidige aantekenboek. Op nog lege pagina's in dat boek schreef hij, naar nu blijkt, zelf een droomdagboek. 'Het lijkt me een gepaste verstopplek, hier tussen de aantekeningen van Alan over logische notatie.'

Aantekeningen van Alan Turing. Beeld Alan Turing
Aantekeningen van Alan Turing. Beeld Alan Turing

Vervolging en dood

Turing liep jaren bij een psychoanalyticus om over zijn problemen als chemisch gecastreerde homo te spreken en hield ook zelf een droomdagboek bij. Gandy overhandigde dat na Turings dood aan de betreffende arts. In het aantekenboek schrijft hij ook dat hij deze dokter Greenbaum verantwoordelijk heeft gehouden voor Alans dood.

Dat laatste, zegt Vaandrager, is misschien wel het belangrijkste nieuwe dat in het vluchtig opgedoken notitieboek staat. De omstandigheden van Turings vervolging en dood blijven immers onduidelijk, zelfs nadat de Britse regering in 2009 die na veel druk openlijk betreurde. Vaandrager: 'De paar afbeeldingen in de catalogus van Bonhams laten zien dat hij nadenkt over een eenduidige mathematisch logische notatie, waarmee een machine een logisch bewijs zou kunnen controleren. Dat hij daar in 1944 al aan werkt, is opmerkelijk. Computerbewijzen is nog steeds een hot item.'

Aantekeningen van Alan Turing. Beeld Alan Turing
'The Leibniz notation. I find extremely difficult to understand in spite of it having been the one I understood the best once! It certainly implies that some relation between x and y has been laid down e.g. y=x2+3x.' Beeld Alan Turing

Echte Enigma

Op de veiling werd ook een Duitse Enigma-machine uit de oorlog geveild, waarmee destijds boodschappen werden versleuteld. Het apparaat bracht 269 duizend dollar op. De koper bleef anoniem. Voor 27.500 dollar ging een briefje uit 1839 (over het weer) van de hand van Ada Lovelace, de Britse die in de 19de eeuw met industrieel Charles Babbage de eerste mechanische programmeerbare rekenmachines bedacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden