Klopt dit wel? Reclameloze kosten

Een reclamevrije publieke omroep kost de Nederlander gemiddeld 80 cent per maand extra – Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: een NPO zonder reclame kost de Nederlander 80 cent per maand extra.

STER-mascotte Loeki de Leeuw. Beeld ANP

Van wie komt die claim?

Er gonsde een getal rond, afgelopen maand: 80 cent. Eerst in de nieuwjaarstoespraak van NPO-directeur Shula Rijxman. Een reclamevrije publieke omroep kan geregeld worden, zei ze, als elke Nederlander 80 eurocent per maand extra betaalt. Radiopresentator Jurgen van den Berg ‘heeft het er graag voor over’, zei hij op NPO Radio 1.

Klopt het?

De eerste vraag is of die berekening hout snijdt. Volgens de NPO-woordvoerder komt Rijxman aan haar 80 cent per Nederlander door de totale reclame-inkomsten van de publieke omroep te verdelen over het aantal inwoners van Nederland: ruim 17 miljoen mensen betalen dan de 161 miljoen euro die de STER volgens de laatste mediabegroting nu nog opbrengt. Per maand is dat inderdaad 80 cent per Nederlander, gemiddeld.

Hoewel de berekening op zichzelf klopt, rijmt Rijxmans uitspraak niet helemaal met hoe begrotingspolitiek in het echt werkt, zeggen meerdere economen desgevraagd. De kans dat de staat doelbewust extra belasting gaat heffen voor een specifiek doel – zoals de publieke omroep reclamevrij te maken – is volgens de huidige begrotingsregels nihil. Afgezien van speciale premies zoals die voor de AOW gaan alle andere belastingen in één grote gezamenlijke pot; ook de wegenbelasting en accijnzen op benzine en alcohol komen daarin terecht.

161 miljoen euro extra naar de publieke omroep houdt daarom in dat er op andere uitgavenposten van de gezamenlijke pot moet worden gekort, zegt econoom Wimar Bolhuis van de Universiteit Leiden. Omdat de publieke omroep onder het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) valt, moet het geld in eerste instantie daarvandaan komen. Dan gaat een reclamevrije publieke omroep dus ten koste van bijvoorbeeld onderwijs of wetenschap.

De miljoenen kunnen ook alsnog uit andere ministeries komen, als bijvoorbeeld blijkt dat die minder geld uitgeven dan begroot: zo constateerde minister van financiën Wopke Hoekstra onlangs dat Defensie en Infrastructuur miljarden overhouden. Plus: de komende maanden staat de uitgavenbegroting van 2020 in de steigers, zegt de econoom, wat deze zogeheten voorjaarsbesluitvorming een geschikt moment maakt om over omroepgeld te debatteren. De woordvoerder van het OCW-ministerie laat weten dat minister Arie Slob argumenten en standpunten verzamelt voor een ‘visiebrief’ over de ‘mogelijkheid om de publieke omroep (gedeeltelijk) reclamevrij te maken’.

Uiteindelijk is het een kwestie van politieke wil, zegt hoogleraar economie Bas Jacobs van de Erasmus Universiteit Rotterdam. De totale overheidsbegroting beslaat 295 miljard euro aan uitgaven, wat de 161 miljoen voor een reclamevrije publieke omroep volgens hem ‘een kruimel op de totale begroting’ maakt.

Eindoordeel

Per Nederlander zou een reclamevrije publieke omroep inderdaad 80 cent per maand méér kosten, maar dat bedrag zal uit een gezamenlijke overheidspot komen, zonder dat elke Nederlander 80 cent extra moet bijleggen.

Wat was er dit tv-seizoen te zien bij de NPO en wat komt nog op tv en online? Een bondig overzicht. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden