Een rare geniale snoeshaan

Paul Dirac (1902-1984) kon je niet bepaald een leuke man noemen. Voor natuurkundigen staat hij op bijna hetzelfde niveau als Einstein, maar menselijke eigenschappen waren hem schaars toebedeeld....

Niels Bohr, de in Kopenhagen zetelende ongekroonde keizer van de natuurkunde in de eerste helft van de 20ste eeuw, kreeg de zenuwen van Dirac en was blij dat zijn gastonderzoeker na een half jaar weer vertrok. Paul Dirac, vertelde Bohr tegen het einde van zijn leven, was de eigenaardigste man geweest die hij ooit had ontmoet.

De aan het Science Museum in Londen verbonden Graham Farmelo gebruikte ‘the strangest man’ van Bohr als titel voor zijn lijvige biografie van de ongrijpbare Paul Dirac, de grootste Britse natuurkundige na Isaac Newton. Overigens is Dirac ook in Engeland alleen bekend bij ingewijden.

Behalve aan zijn tegendraadse persoonlijkheid ligt dat ook aan zijn uiterst abstracte en theoretische werk, dat aan de basis ligt van de quantummechanica. Zijn belangrijkste nalatenschap is de ‘Diracvergelijking’, een formule uit 1928 die het gedrag van het elektron beschrijft en op grond waarvan Dirac het bestaan van antimaterie voorspelde. Zijn handboek uit 1930 is nog steeds toonaangevend, en tegelijkertijd berucht wegens het ontbreken van voorbeelden en toelichtingen – daar deed Dirac niet aan. In 1933 kreeg hij, 31 jaar oud, de Nobelprijs; zijn wetenschappelijke werk was toen eigenlijk voltooid.

Paul Dirac kwam uit een nest vol narigheid. Zijn vader was een hork, zijn oudere broer Félix pleegde in 1925 zelfmoord. Op latere leeftijd was Dirac zich er wel van bewust dat hij een onalledaags karakter had. Hij weet dat aan zijn ongelukkige jeugd. Zijn biograaf vermoedt echter dat Dirac een vorm van autisme had.

Een solide biografie schrijven van iemand die praktisch nooit een woord sprak en in zijn brieven hoofdzakelijk het plaatselijke weerbericht aanhaalde, is niet makkelijk, maar Farmelo is er uitstekend in geslaagd. Daarbij niet weinig geholpen door de vele, soms uitgesproken tragikomische anekdotes die over deze rare snoeshaan bestaan.

Sjaak Priester

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden