'Een prijs winnen is geen garantie voor plek in bestsellerlijst'

Hoe zinnig zijn prijzen in wetenschappen (en literatuur) eigenlijk? Vijf prijswinnaars vertellen wat het hun bracht.

Schrijfster Inge Schilperoord. Beeld Adrie Mouthaan

Inge Schilperoord (43)

Is schrijver, forensisch psycholoog
Kennen we van Muidhond
Prijs Bronzen Uil 2015
En shortlist van de ECI Literatuurprijs 2015, shortlist van de Librisprijs 2016

'Muidhond heeft één week in de CPNB Bestseller 60 gestaan, op 36. Dat was in april 2015, een paar weken nadat het boek was uitgekomen, en dus niet na alle prijzen en nominaties. Het boek heeft heel goed verkocht, maar is niet meer teruggekomen in de bestsellerlijst niet nadat ik de Bronzen Uil won, niet nadat de shortlist van de ECI Literatuurprijs bekend werd gemaakt, niet nadat ik een van de genomineerden voor de Librisprijs bleek te zijn.

Ik denk overigens ook niet dat het zo werkt; alleen als je een echt grote prijs werkelijk wint, schiet de verkoop omhoog. Dan wordt het door iedereen gezien. Maar daar was ik destijds eigenlijk niet zo mee bezig. Wat er allemaal op me afkwam was al indrukwekkend genoeg. Het was tenslotte mijn debuut, een boek waar ik jarenlang in mijn eentje op had zitten ploeteren, zonder het aan iemand te laten lezen. Natuurlijk hoopte ik op aandacht en recensies, maar de lawine van interviews, optredens, nominaties en daar weer uit volgende interviews en optredens had ik niet verwacht. Iedereen wil je ineens hebben; een prijs is natuurlijk toch een soort kwaliteitslabel. Ik kan me voorstellen dat het nog een grotere rol speelt voor buitenlandse uitgevers en lezers, die weinig andere factoren hebben om op af te gaan. De rechten van Muidhond zijn aan vijf landen verkocht, binnenkort verschijnt de Engelse vertaling.

'Voor mij persoonlijk was en blijft het vooral een blijk van erkenning. Als ik, in de tijd dat ik Muidhond aan het schrijven was, op een feestje stond en mensen vroegen mij wat ik deed, antwoordde ik nooit: ik schrijf. Naar mijn mening moest er nog wel een hele tijd overheen gaan voordat ik mezelf op die manier zou kunnen voorstellen. Dat is veranderd: de lof voor mijn boek heeft me gesterkt in het gevoel dat ik schrijver ben. Nu mag ik het zeggen.'

Inge Schilperoord. Beeld Adrie Mouthaan

Lees ook

Niet het geld, niet de televisie, maar de traditie bepaalt de status van een literaire prijs. Lees ook: Traditie beschermt literatuurprijzen tegen gemakzuchtige tv.


Martin Michael Driessen (62)

Is schrijver, regisseur, acteur
Kennen we van Rivieren, en ook: Vader van God, Een ware held
Prijs ECI Literatuurprijs (2016)
En genomineerd voor de AKO Literatuurprijs (2000)

'Dat ik ooit een prijs zou winnen, had ik wel verwacht. Mijn boeken zijn altijd fantastisch ontvangen, en de vakjury's van literaire prijzen bestaan nu eenmaal voornamelijk uit recensenten. Maar nu ik met Rivieren de ECI Literatuurprijs heb gewonnen, brengt dat wel degelijk een groot gevoel van erkenning met zich. Waar het bovendien toe heeft geleid: een sterk toegenomen verkoop van het boek. In een paar weken zijn we van drie naar zes drukken gegaan. Ook komt mijn vorige uitgeverij, de Wereldbibliotheek, met een midprice-editie van Vader van God, mijn roman uit 2012.

Toch heb ik mezelf niet teruggevonden in de bestsellerlijst. Dat lijkt te liggen aan het feit dat Rivieren een vrij dun boek is en bestaat uit drie novellen een genre dat minder goed verkoopt dan romans. Ten tweede geniet ik geen grote naamsbekendheid. Of dat nu gaat veranderen, weet ik niet. Ik ben de afgelopen weken geregeld geïnterviewd naar aanleiding van de prijs, maar nieuwe beschouwingen over mijn oeuvre zijn er niet verschenen en er is nog geen krant geweest die een diepgravend interview met mij heeft gehouden. Dat vind ik niet verrassend. Literaire prijzen zijn lang niet zo belangrijk meer als tien, vijftien jaar geleden. Dat sluit aan bij de populistische tendens traditionele instituties te wantrouwen: literaire prijzen zijn 'elitair'. Dat ik ook de ECI Lezersprijs heb gewonnen stemt mij daarom zeer gelukkig. Het is alsof ik, in politieke termen, zowel het Congres als de Senaat achter me heb.'

Martin Michael Driessen. Beeld Adrie Mouthaan

Gerard 't Hooft (70)

Is emeritus hoogleraar theoretische natuurkunde, Universiteit Utrecht
Kennen we van deeltjes, zwarte gaten, universum als hologram
Prijs Nobelprijs Natuurkunde 1999 (met Martinus Veltman)
En Spinozapremie 1995, Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, naamgever planetoïde 9491, pleitbezorger Marsmissies

'Ik was in Milaan toen de bekendmaking kwam. Ik zat in een colloquium, er kwam iemand binnen, er ontstond gefluister en toen nam iemand het woord. Ik was wel vaker genoemd, maar als het je gebeurt ben je sprakeloos. Mijn leven is door de Nobelprijs flink veranderd, kan ik nu wel zeggen. Ik ben blijven werken aan wat me interesseert, maar ben ook meer ambassadeur voor de wetenschap geworden, iets waarbij een eigen reisbudget goed helpt. Vorige week kreeg ik in Kopenhagen de Niels Bohr-medaille nog, een prachtige eer, maar geen mens die het interesseert.

Een Nobelprijs is iets heel anders, iedereen weet het en hij blijft je hele leven hangen, nee: zelfs na je overlijden ben je die Nobelprijswinnaar. Dat is ook iets cultureels, tot de betrokkenheid van de Zweedse koninlijke familie aan toe. Misschien daardoor heeft een Nobelprijs iets van een verheffing in de adelstand. Dingen die je doet en zegt krijgen een gouden randje. Ik vergelijk het weleens met een extra etage in de wetenschap, die een enkeling betreedt. Terwijl het natuurlijk een zelfbevestigend mechanisme is: de Nobelprijs is belangrijk omdat hij veel media en publiek trekt die weten dat de Nobelprijs belangrijk is. Niet iedereen is er overigens altijd blij om, ik voel weleens een zekere argwaan of je nieuwe werk wel echt zo belangrijk kan zijn. Best, denk ik dan, uiteindelijk is het onze ontdekking die de prijs heeft gekregen, al het andere moet maar blijken. Per saldo ben ik positief, een Nobelprijs is een feest. Tegen Feringa zou ik zeggen: neem het ervan, maar blijf werken, met je voeten op de grond.'

Gerard 't Hooft. Beeld Adrie Mouthaan

Ineke Sluiter (57)

Is hoogleraar Griekse taal en letterkunde, Universiteit Leiden
Kennen we van pleidooi voor hedendaagse kennis klassieke talen
Prijs Akademiehoogleraren 2016
En Spinozapremie 2010, jurylid prijsvragen Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschap / NRC, Athena's Angel (voorvechter gelijke kansen voor vrouw en man in de wetenschap)

'Ik heb de Spinozaprijs gewonnen en de Prijs Akademiehoogleraren in 2016 en daar ben ik nog elke dag dankbaar voor. Zulke grote prijzen vallen in de geesteswetenschappen niet zo vaak, maar de opbrengst is enorm. De Spinozaprijs heeft bewegingsvrijheid gecreëerd om onderzoek te entameren dat anders moeilijk te financieren zou zijn omdat het niet in vaste hokjes past: met een promovendus en andere collega's heb ik het snijvlak kunnen verkennen van de geesteswetenschappen en cognitie-studies en evolutionaire antropologie. Mede door de Spinozaprijs is er nu een Oxford-monografieënserie opgezet over cognitive classics, waarvan ik series editor ben.

Een andere opbrengst is de ontwikkeling van een grote onderzoeksagenda over het 'verankeren van innovatie' van de Nederlandse classici: de tijd die nodig was om de eerste aanzet ertoe te geven, is gefinancierd door de Spinozaprijs. Tijd voor eigen onderzoek heb ik zeker nog, al is het wel vaak op grotere lijnen. Een ander groot voordeel van prijzen is de zichtbaarheid die het oplevert, niet alleen voor een individuele onderzoeker, maar ook voor een heel vakgebied. Idealiter moet een prijs iets betekenen voor de hele piramide, van de tijdschriftenlezer die een mooi stuk leest over wat Socrates zou hebben gevonden van het rendementsdenken, via gymnasiasten die voor het eerst horen over het proces tegen Socrates, tot en met studenten en toponderzoekers. En ten slotte is er de internationale uitstraling: de grote prijzen zijn internationaal bekend en helpen de Nederlandse wetenschap statuur te geven.'

Ineke Sluiter. Beeld Adrie Mouthaan

Ben Feringa (65)

Is hoogleraar chemie, Universiteit Groningen.
Kennen we van nanokarretjes van moleculen die rijden op licht
Prijs Nobelprijs Chemie 2016 (met Jean-Pierre Sauvage en J. Fraser Stoddart)
En Spinozapremie 2004, sinds kort Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, ereburger Groningen en Tynaarlo

'Mijn secretaresse Tineke sprak die woensdagmorgen in dat eerste halfuur nadat het Nobelprijscomité me op de hoogte stelde, historische woorden die alleen een Groningse uit Winschoten zo kan zeggen: Ben, alleen kalmte kan ons redden. Misschien was dat wel waarom ik na dat telefoontje gewoon het gesprek met promovendi afmaakte, ik had immers nog een halfuur tot het officieel bekend zou worden. Ik kan me nu niet meer indenken, hoe ik toen zo rustig heb kunnen blijven. Daarna heb ik ze de deur uitgestuurd en ben even gaan zitten en heb stil nagedacht over alle ups en downs van de laatste dertig jaar, aan mijn leermeester Hans Wijnberg, mijn vrienden in de chemie, mijn gezin ook. Een heel emotioneel moment, alleen. En daarna stond de gang vol en was mijn team er, dat zo belangrijk is, en is het eigenlijk niet meer stil geweest.

Ik kan, als ik zou willen, op vijf uitnodigingen per dag ingaan, van lezingen tot openingen. Dat wil ik niet en het kan ook niet als je nog serieus onderzoek doet. Tineke houdt dus veel af, al denk ik wel dat ik het komende jaar nog vaak op pad zal zijn. Dat hoort er ook wel een beetje bij. Je moet het moment ook pakken. Dat was de reden dat ik meteen die avond bij DWDD al begon over een miljard per jaar extra voor de wetenschappen. Met mijn hele team achter me in de studio, al die mensen uit de hele wereld, met wie we elke dag vechten met wat we nog niet weten en begrijpen. Komende Kerst ga ik overigens hoe dan ook thuis op de bank met een goed boek, dat heb ik me heilig voorgenomen. En Hetty beloofd.'

Aanvullingen en verbeteringen: Nobelprijswinnaars Ben Feringa en Gerard 't Hooft zijn, zoals in een eerdere versie van dit artikel gemeld werd, geen Ridder, maar Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw.

Ben Feringa. Beeld Adrie Mouthaan
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden