Een ontzettend domme zet

Is het fossiel Ida, nu al de mediahype van het jaar, de missing link tussen aap en mens? Vast niet, zegt de Utrechtse bioloog Gerdien de Jong....

O, wat kan ze zich toch ergeren aan collega’s die het zó voor de rest weten te verknallen, de Utrechtse evolutiebioloog dr. Gerdien de Jong. Op de Amerikaanse creationisten-sites heeft ze het de laatste dagen al allemaal zien langskomen. De desinformatie over het 47 miljoen jaar oude, puntgave prachtfossiel Ida (Darwinius mesillae), dat vorige week met veel misbaar en evenveel mediageweld bekend werd gemaakt. Dat het gewoon een lemuur zou zijn. Of in elk geval niet zo oud.

Maar ook: het leedvermaak over de discussies die daarna direct losbarstten onder paleontologen en evolutiebiologen. De Jong, zelf gespecialiseerd in fruitvliegjes: ‘Zie je wel, constateren sites als AnswersInGenesis meteen, de wetenschappers zijn het onderling ook helemaal niet eens over evolutie.’

Hetgeen, benadrukt De Jong bijvoorbeeld in haar weblog evolutiebiologie.blogspot.com volkomen onzin is. ‘Het probleem is vooral dat de auteurs van Ida er een potje van hebben gemaakt. Het is dom gerommel met een prachtfossiel. Dat collega’s daar kritiek op hebben is logisch en goed.’

Wat is het probleem?

‘Het fossiel van deze vroege primaat is gepresenteerd als The Link, de missende schakel en de oudste rechtstreekse voorouder van de mens. Dinsdag zond de BBC de film van Richard Attenborough uit waarin dat de leidraad is. Tijdens de persconferentie vorige week werd er in die termen over gesproken. Terwijl het totaal niet is hardgemaakt in het artikel in PLoS One dat de formele beschrijving van de Darwinius masillae gaf. De technische beschrijving van het diertje is voorbeeldig, de indeling op de stamboom een regelrechte aanfluiting.’

Want?

‘De auteurs zetten Darwinius op de lijn naar de spookdiertjes en de apen, dus ook de lijn naar de mens. En niet op de tak van de lemuren. Dat doen ze op grond van 30 morfologische verschillen tussen apen en halfapen, waarvan er 15 in Darwinius te zien zijn, van het ontbreken van een toiletklauw – zoals lemuren hebben – en de vorm van enkelbotjes.

‘Dat klinkt misschien als heel wat. Maar het is absoluut niet state of the art. Alle moderne paleontologen gebruiken de zogeheten PAUP-software. Daarin worden fossielen van apen en halfapen gescoord op zeker 300 skeletkenmerken, tot aan de knobbels op de kiezen aan toe. Daarna bepaalt de computer de meest logische volgorde van de datasets. Systematisch. Herhaalbaar. Zo doe je dat.’

En waar belandt Darwinius dan?

‘Dat weten we nou juist niet, want het is niet gedaan. Maar de groep waarin Darwinius zit, kwam een paar jaar geleden in een nette vergelijking bij de lemuren terecht. Dan is Darwinius geen voorouder van de mens.’

Waarom zouden auteurs het mooier maken dan het is?

‘Er is veel voor dat fossiel betaald, dus moet er geld worden verdiend. Maar er is meer. Philip Gingerich, de tweede auteur en een goede maar wat ouderwetse paleontoloog, is bekend om zijn nogal particuliere opvattingen over de vroege oorsprong van de apen en mensapen. Is dat de reden dat de Noren hem erbij hebben gehaald? Voor een goed verhaal?’

Hoe kan een kennelijk nogal ondermaats artikel in een serieus tijdschrift terechtkomen?

‘Mijn vraag was meteen waarom zo’n prachtvondst met zo’n enorme betekenis in PLoS One staat en niet in een blad als Nature. Nou, dat is wel duidelijk. Omdat het niet solide genoeg was. Nature zou om een volledige PAUP-gebaseerde stamboom hebben gevraagd. Bovendien geeft PLoS One je veel meer pagina’s met veel fotografie.’

Er is allemaal net te goed over nagedacht door de auteurs?

‘Dat weet ik natuurlijk niet. Maar er is zeker gemanipuleerd. Het artikel in PLoS One is vrij terughoudend. Maar ik lees in de blogs dat het artikel zelf pas beschikbaar kwam na de persconferenties. Journalisten hadden daardoor geen gelegenheid om andere experts te raadplegen. Dat lijkt me opzet van de onderzoekers en hun financiers, vooral de National Geographic Foundation.’

Niks ‘The Link’, dus?

‘Zelfs niet de oudste primaat, zoals is beweerd. Wel het compleetste fossiel. Missing link is sowieso een term die paleontologen eigenlijk niet meer gebruiken sinds Eugène Dubois, een eeuw geleden. We missen niks, het is er zelfs aan de volle kant in de stamboom.’

Maar is het een ramp?

‘Het is vooral een ontzettend domme zet voor de wetenschap, om het fossiel zonder goede onderbouwing zo in het kader van de mens te brengen. Evolutie heeft zeer luidruchtige en harde tegenstanders, vooral uit christelijke hoek. Juist in zo’n situatie moet je zo dicht mogelijk bij de feiten blijven. Overdrijvingen of slechte argumenten krijg je altijd recht in je gezicht terug. Waarvoor? Voor wat inkomsten. En extra bezoekers in het natuurhistorisch museum in Oslo, waar het fossiel te zien is.’

U bent protestants, u kent de christelijke gedachtenwereld als geen ander. Botst dat bij uzelf eigenlijk niet met de wetenschap?

‘Ik ben synodaal gereformeerd, PKN. De lichte kant. Maar geloof en wetenschap hebben gewoon niets met elkaar te maken. Wetenschap gaat over verifieerbare feiten en hypothesen. Geloven over hoe je wilt leven en eventueel het bestaan van een God. In feite gaat het geloof over je relaties tot andere mensen.’

Voor christelijke critici als de Delftse nanofysicus Cees Dekker is dat juist het probleem: waar komt die morele en sociale kant van het bestaan vandaan?

‘Voor mij zit het grootste probleem van Cees Dekker toch in zijn gebrek aan harde kennis van de evolutiebiologie. Zijn technische bezwaren en vraagtekens kloppen niet. Hij heeft zichtbaar wel Dawkins gelezen, maar kennelijk geen serieus leerboek evolutiebiologie, is mijn indruk. Hij had gewoon moeten bellen, naar Utrecht, of Leiden of de VU. Dan hadden we het hem graag allemaal uitgelegd.’

Dekker zegt dat hij jonge studenten wil wapenen tegen het idee dat ze wel atheïst móéten worden als ze biologie studeren.

‘Kom maar kijken in de leerboeken. Het staat echt nergens.’

Dawkins roept het voortdurend.

‘Richard Dawkins is, met alle respect voor de bioloog Dawkins, als uitgesproken atheïst een blok aan het been van de biologie geworden. Hij had na dat prachtige The Ancestor’s Tale wat mij betreft nooit The God Delusion moeten schrijven.’

Waarom niet?

‘Het leidt voortdurend tot de verkeerde, vruchteloze discussies. Over God en omstreken. ’

We zijn nu halverwege het Darwinjaar 2009. Toch gaat het aan de lopende band over God.

‘Helaas, ja. Er blijkt een kolossaal gebrek aan basiskennis over biologie en evolutie te bestaan, waardoor heel veel mensen steeds weer in de gemakkelijke groef van het geloof blijven vallen.’

Het biologieonderwijs faalt?

‘Scholen mogen evolutie wettelijk niet negeren, dat staat in de eindtermen: kennis nemen van het ontstaan van levensvormen. Maar ik weet van scholen waar het in de les als een achterlijk soort kletspraat wordt weggehoond.’

Is er eigenlijk wel iets te vieren, dit Darwinjaar?

‘Och. Een jubileum, ronde getallen. 1809; 1859. Niet zo veel dus. Het is ook Händeljaar, geloof ik. Maar tegelijk is Darwin van historisch belang omdat hij zijn idee over de afstamming der soorten, waarmee hij toen al niet de enige was, zo goed documenteerde dat het niet meer ontkend kon worden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden