Een neurotisch talenwonder

Het gedicht 'Een vis zwemt van Noordwijk naar Hamburg en schiet daarna kuit bij Dover' van K. Schippers telt slechts drie woorden: 'Haring/ Hering/ Herrings.' Dat gebeurt er als een vis uit zijn taalgebied zwemt....

J. Bernlef, de zwager van Schippers en zijn voormalige collega-redacteur van het literaire tijdschrift Barbarber, heeft een boekje geschreven met korte prozateksten over een meneertje dat 112 talen beheerst. De luchtigheid van Schippers is bij deze meneer Toto in een dwangneurose verkeerd: 'Als hij een merel zag, moest hij het woord voor die vogel in zoveel talen vertalen als hij beheerste. Dit putte meneer Toto zo uit dat hij het liefst zijn ogen sloot. Maar ook de meeste geluiden riepen namen op, die hij dan weer van zichzelf vertalen moest in alle talen die hij kende.'

Het begin van het einde. Meneer Toto wordt in een inrichting opgenomen. Hij lijdt aan een ernstige vorm van identiteitsverlies. En dat, terwijl hij als een wonderkind was begonnen en een glorietijd als tolk had beleefd. Maar er is ook inmiddels een kwart eeuw verstreken sinds Schippers zijn onschuldige gedicht schreef.

Meneer Toto-tolk (Querido; fl. 19,90) speelt nadrukkelijk in het heden, en het is of Bernlef dit niemendalletje aangrijpt om er toch een serieuze waarschuwing in te verwerken. In het nieuwe Europa, de grenzeloze toekomst waarin alles gelijkgeschakeld dreigt te worden, krijgen niet alleen de afzonderlijke talen het moeilijker, maar ook de individuen die zich door middel van hun taal kunnen onderscheiden. Als er geen 'taalgebieden' meer zijn en het Engels zijn dominantie doordrukt, zou de haring enkel herring geweest zijn. Kleurloos, anoniem, zonder identiteit. Weg gedicht.

Misschien dat er niet zoveel achter gezocht moet worden, en heeft de freewheelende Bernlef alleen een paar verhaaltjes willen schrijven over een mannetje dat ten onder gaat aan die eigenschap waarin hij excelleert: het tolken. Hoewel.

In het schetsje 'Het niets, aangevuld met weinig' loopt meneer Toto het gebouw van de Wereldgezondheidsorganisatie in Genève uit om even iets anders te tolken dan diplomaten-blabla. In een koffiehuis hoort hij gewone mensen praten over het echte niets: het weer, geld, voetbal en vrouwen. 'Helder en concreet.' In de grote wereld van politiek en belangen overheerst daarentegen het verhullende en abstracte niets. Zodat Toto zich toch laat lezen als een meelijwekkend protestfiguurtje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.