Reportage

Een naaktfoto van de 14-jarige Onur belandde online. Uit schaamte pleegde hij zelfmoord

Een 14-jarige jongen uit Enschede beroofde zichzelf van het leven nadat hij een naaktfoto van zichzelf op internet vond. Hoe vang je pubers op in zo'n situatie? 'Ze denken: dit gaat nooit voorbij. Maar dat is niet waar.'

Medeleerlingen en vrienden van de overleden Onur troosten elkaar bij zijn ouderlijk huis in Enschede.Beeld Lucien Baard / Tubantia

'Ik weet niet waar ik moet beginnen', schrijft een tienermeisje uit Enschede op Instagram. 'Ik heb iets gedaan wat voor heel mijn leven op mijn naam staat. Ik heb zoveel spijt.'

Eerder, afgelopen zondagmiddag, heeft de 14-jarige Onur ontdekt dat twee oud-klasgenotes een naaktfoto van hem op internet hebben gezet. Hij is wanhopig. 'Ik ga, doei', appt hij aan zijn vriendin. 'Sorry voor alles. Ik doe internet uit, dus je kan sturen wat je wil. Het heeft geen nut.' Dan pleegt hij zelfmoord.

Maandagochtend spreken de ouders van Onur met het crisisteam van het Bonhoeffer College, de school waar Onur zich specialiseerde in ict. Via de school doen ze het verzoek aan leerlingen om alle berichten over de naaktfoto van Onur te verwijderen. Daaraan geven de verslagen scholieren gehoor. Al weten ze: het is te laat.

Hoewel het vakantie is, komen leerlingen en docenten dinsdagmiddag bijeen op de school om samen te rouwen. Eerder hebben klasgenoten van Onur al een herdenkingsplek ingericht. Er staat een foto van hem, er liggen bloemen. Net als bij zijn woning, waar tweehonderd leerlingen maandag al een eerbetoon kwamen brengen.

Op school hebben ze les gehad over de gevaren van sexting, het versturen van seksueel getinte foto's via internet, zegt directielid van de school Genio Ruesen. In klas één en twee besteden docenten volgens hem aandacht aan de omgang met sociale media. Dat het fout is om naaktfoto's van anderen te verspreiden, weten de leerlingen. 'Maar pubers zijn niet altijd consequent in hun gedrag', zegt Ruesen. 'Ze weten heel veel, maar hun daden zijn niet altijd in overeenstemming met hun kennis.'

Het rampscenario in Enschede is de grootste vrees van hulpverleners, die zien hoe steeds meer jongeren in de problemen komen door online naaktfoto's. 'Over het algemeen denken ze: dit gaat nooit meer voorbij, mijn leven is verpest', zegt Arda Gerkens van Help Wanted, dat jongeren in zulke situaties helpt. 'Maar dat is niet per definitie waar. Er zijn altijd stappen mogelijk. En over tien jaar denkt niemand er meer aan.'

Leg dat maar eens uit aan een puber die zijn wereld ineen ziet storten. Zulke jongeren voelen zich schuldig, omdat ze de intieme beelden vaak zelf hebben gemaakt. 'Daarom moet je als volwassene nooit zeggen dat zo'n jongere zichzelf maar niet naakt had moeten fotograferen', zegt Gerkens. 'Het maken van dergelijke foto's is tegenwoordig onderdeel van de seksuele ontwikkeling van jongeren.'

Kinderen experimenteren steeds vaker online met relaties en seksualiteit, zegt Remco Pijpers van Kennisnet, dat scholen helpt met onderwijs over de online ontwikkeling van leerlingen. 'Laatst sprak ik met een moeder wier dochter erg populair is in de klas. Om bij haar in het gevlij te komen sturen haar klasgenoten foto's van hun piemels, met de lengte erbij. Als je dat als docent hoort, zou je bijvoorbeeld een gesprek kunnen beginnen over hoe je elkaar online het hof kunt maken.'

De onderwijsinstellingen realiseren zich volgens Pijpers steeds meer hoe belangrijk goede voorlichting over online ontwikkeling is. 'Maar sommige dingen, zoals sexting, zijn lastiger te bespreken. Je ziet het als docent vaak niet gebeuren. Het is makkelijker als er in de gang met tassen wordt gegooid, dan kun je er gelijk iets van zeggen.'

Tijd is de grootste vijand van kinderen die hun naaktfoto online zien verschijnen. Afbeeldingen op sociale media als Twitter en Instagram worden vaak binnen minuten verspreid en becommentarieerd. Voordat de beheerders van de sites ze offline kunnen halen, is het kwaad al geschied. Een paar uur nadat Onur zijn foto op Instagram had ontdekt, besloot hij zichzelf van het leven te beroven.

Zo snel en extreem als bij Onur gebeurt het niet vaak, maar er zijn meer gevallen bekend van jongeren die zelfmoord overwogen nadat ze online voor gek waren gezet. De schaamte blijkt vaak ondraaglijk. Pubers kunnen genadeloos zijn, zeggen hulpverleners. 'Wij raden jongeren die toch naaktfoto's willen versturen aan om dat in elk geval op een veilige manier te doen', zegt Gerkens. 'Dus zonder gezicht, tattoo's of herkenbare littekens.'

Verder onderzoek

De politie bevestigt dat er onderzoek wordt gedaan naar de toedracht van Onurs dood. 'We zoeken uit of er iets strafbaars is gebeurd', aldus een woordvoerder. Mogelijk worden de meisjes die de foto's online hebben gezet vervolgd voor smaad. Vanwege de jonge leeftijd van alle betrokkenen is de politie terughoudend met het verstrekken van informatie.

De school wacht het onderzoek van de politie af en stelt geen eigen onderzoek in. 'Onze taak is nu om de leerlingen op te vangen en te begeleiden', aldus directielid Ruesen. 'Dat iedereen gehoor heeft gegeven aan de oproep van de familie om alle berichten te verwijderen, zegt ook iets. Niemand heeft dit gewild.'

Op de website van de school roept Onno van Veldhuizen, burgemeester van Enschede, ouders en leerlingen op om met elkaar te praten. 'Heb respect voor de ander en wees je bewust van de consequenties van je gedrag op sociale media. Help elkaar en voer dit gesprek terwijl je elkaar in de ogen kijkt', zegt hij.

'Ik heb iets veroorzaakt maar wist nooit dat dit zou gebeuren', schrijft het tienermeisje dat de naaktfoto de wereld in hielp op Instagram. 'Ik weet hoe kapot de familie gaat. En doordat ik dit heb gedaan kan ik er ook maar beter niet meer zijn.'

Lees meer

Nederlandse jongeren delen nauwelijks seksueel getinte foto's via sociale media
'Sexting' komt nauwelijks voor onder Nederlandse jongeren. Ze beoordelen het versturen van seksueel getinte afbeeldingen via sociale media als abnormaal gedrag en zien de risico's ervan in.
Lees hier het volledige artikel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden