Een magiër die zich schuilhield

Naar pas vrijdag bekend is gemaakt, is op 27 april in Californië de schrijver CARLOS CASTANEDA overleden, een exponent van de new age-beweging....

ARIEJAN KORTEWEG

HET was het einde van de jaren zestig. Alle ankers waren losgeslagen, alles leek mogelijk. Maar wat te kiezen?

De lessen van Don Juan, een indiaan uit de woestijn van Mexico, kwamen voor talloze dolenden als een geschenk uit de hemel. De wijsgeer van onverdachte komaf verzekerde dat ieder mens over ongedachte capaciteiten beschikt, mits hij zich als een krijger een weg door het leven zou banen.

Het was Carlos Castaneda, een Amerikaanse antropoloog, die de bejaarde Yaqui-indiaan op een busstation in Arizona had ontmoet. Meteen was hij in zijn ban geraakt. Hij zocht hem op in Mexico, werd zijn leerling en begon in boeken verslag te doen van de lessen die hij kreeg. Het eerste deel, The Teachings of Don Juan, werd, met Steppenwolf van Herman Hesse en The Doors of Perception van Aldous Huxley, een standaardwerk van de psychedelica.

Terwijl honderdduizenden zijn geestelijke excursies navolgden en velen zelfs daadwerkelijk naar Mexico afreisden, drong Castaneda al weer dieper door in de wereld van de sjamaan. In nieuwe boeken als Journey to Ixtlan en A seperate reality was te lezen hoe hij eerst kraai en daarna magiër werd, en met zijn indiaanse goeroe leerstellingen uit de westerse filosofie bediscussieerde.

Castaneda werd zo serieus genomen dat de universiteit van Californië hem de doctorstitel gaf. Maar in het midden van de jaren zeventig ontstond twijfel. Is Don Juan echt, of paart Castaneda een rijke fantasie aan uitgebreid bronnenonderzoek? Onderzoekers toonden aan dat beschrijvingen van planten en dieren niet kloppen en wezen op inconsistenties.

Voor de liefhebbers was dat geen punt. Fictie of niet, wat Don Juan bij monde van Castaneda wereldkundig maakte, was van grote waarde. Temeer daar Castaneda zijn boodschap in opeenvolgende boeken behendig aanpaste aan de tijdsgeest. Geestverruimende middelen als peyote maakten in de nuchtere jaren zeventig plaats voor meditatie-oefeningen. Zijn laatste werk Magical Passes sluit bij deze doenerige tijd aan als sjamanistische fitness-cursus met bijbehorende video's, een techniek die de naam Tensegrity meekreeg.

Castaneda stond de laatste jaren aan het hoofd van een new age-miljoenenbedrijf dat met de firma's Cleargreen inc., Toltec Artists en Laugan Productions het gedachtengoed van Don Juan zorgvuldig exploiteerde. Castaneda trad zelden in de openbaarheid en wilde niet worden gefilmd of gefotografeerd: 'Een magiër moet zich niet in de tijd laten vastpinnen.'

Zijn dood, aan leverkanker, bleef lang geheim - hij stierf al op 27 april. Hij is in stilte gecremeerd, de as is naar Mexico gebracht.

Ariejan Korteweg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden