Een maaltje van Mars gaat er wel in

Een verblijf op Mars zal wel niet zo snel een culinair avontuur worden, maar aan aardse groenten hoeft het niet te ontbreken. Dat was in Wageningen te proeven.

Studenten bereiden in Wageningen het menu met groenten van (pseudo)Marsgrond. Beeld Marcel van den Bergh

Kun je aardappelen telen op Mars? Op het witte doek wel. In de science fiction film The Martian teelt astronaut Mark Watney, tijdens een zandstorm alleen achtergebleven op Mars, aardappelen in een geïmproviseerde kas. Als mest gebruikt hij de ontlasting die zijn collega-astronauten hebben achtergelaten.

In de film kan alles. Maar in het echt kan het ook, bewijst ecoloog Wieger Wamelink (49). In een kas in Wageningen heeft hij op Marsgrond genoeg groenten verbouwd om een diner te serveren voor 25 gasten. Dat werd dinsdagavond opgediend in de Nieuwe Wereld, het hotel-restaurant van het Rijn IJsselcollege in Wageningen. Een proeverij van Marsgroenten vooraf, gevolgd door een soepje van aardappelen. Die zijn belangrijk, zegt Wamelink. Aardappelen zijn onontbeerlijk voor de toekomstige Marsbewoner. 'Als je een gewas zoekt met een hoge voedingswaarde, móét je aardappelen telen.'

Onder ruimtevaarders wemelt het van plannen om de Rode Planeet te veroveren. Tesla-miljonair Elon Musk wil in 2018 een raket naar Mars sturen, de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA studeert op bemensde Marsvluchten, het Nederlandse project Mars One wil zelfs een heuse kolonie stichten op Mars.

Marsgrond te koop

Plannen genoeg, maar niemand die zich afvraagt: wat eten we vanavond op Mars? Geen triviale kwestie, want de Marsbewoners zullen toch iets moeten eten en voedsel meeslepen in een ruimteschip is omslachtig en kostbaar. Ter plekke eten verbouwen zou de oplossing zijn, maar kan dat? Dat weet je pas als je het uitprobeert, dacht Wamelink, die als kind al een zwak had voor sterrenkunde.

Aanvankelijk dacht hij aan een theoretische exercitie. Dankzij ruimtevluchten weten we de samenstelling van de Marsgrond. Die kun je analyseren en aldus bepalen of daarop iets kan groeien.

Totdat Wamelink ontdekte dat in de VS Marsgrond gewoon te koop is. Nagemaakte weliswaar, van vulkanische aarde op Hawaii, maar in samenstelling nagenoeg gelijk aan echte Marsgrond. 'NASA gebruikt dat om te zien hoe hun karretjes erop rijden.' Op het idee om er groenten op te telen waren ze nog niet gekomen.

Beeld Marcel van den Bergh

Met geld uit een innovatiepotje van Wageningen Universiteit bestelde Wamelink voor tweeduizend euro honderd kilo Marsgrond: poederachtig zand met de roestige kleur van nootmuskaat.

In een kas van de universiteit begon Wamelink er in 2013 groente op te telen: tuinkers, herik, rogge. Ter vergelijking teelde hij die gewassen ook in potjes gevuld met (nagemaakte) Maan- en Aardegrond. 'Ik dacht: dat wordt niks. Maar binnen 24 uur kiemden de eerste zaadjes. '

Uiteindelijk kwamen alle zaden op. Sommige Marsplantjes kwamen zelfs tot bloei. 'Dat is belangrijk, want dan weet je dat je ook zaden kunt winnen.' Maanaarde was geen succes; daarop wilde niets groeien.

Crowdfunding

Aangespoord door dit resultaat deed Wamelink in 2015 een proefproject met onder meer doperwten, worteltjes, radijs, tuinkers, quinoa en tomaten. Dit keer voegde hij organisch materiaal - compost - aan de grond toe. 'Marsaarde bevat fosfaat en kalium, maar geen stikstof.'

Na de oogst analyseerden ze de gewassen op zware metalen die in de Marsaarde zitten: lood, kwik, cadmium. De groenten bleken die nauwelijks te hebben opgenomen. De opbrengst was wel lager, de tomatenoogst op Marsgrond was de helft van die op Aarde.

In zijn derde project wilde Wamelink telen voor het 'echie': om te zien of ze serieus productie konden maken. Dat is gelukt, getuige het diner gisterenavond, waarvoor Wamelink zijn financiers had uitgenodigd. Het project is betaald met crowdfunding, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) zag er geen brood in.

Groenten van Marsbodem. Beeld Marcel van den Bergh

Hiermee is aangetoond dat we in principe voedsel kunnen verbouwen op Mars. Niet in bovengrondse akkers; de temperatuur op Mars ligt rond minus 60 graden, de kosmische straling is dodelijk voor mens en plant.

De toekomstige Marsakkers, zegt Wamelink, zullen onder de grond zijn. in Hobbit-achtige holen. Lucht wordt kunstmatig aangevoerd, ledlampen op zonnepanelen zorgen voor licht, water komt van gesmolten ijs - daarvan is er genoeg op Mars. Als mest dienen plantenresten en astronautenpoep - zover zat de film er dus niet naast.

De eerste Marsbewoners zullen moeten leven van een vegetarisch dieet, zegt Wamelink. 'Dat is het efficiëntste.' Maar als hij toch een dier mag aanbevelen voor de Marsboerderij: 'Ik zou kippen meenemen. Kippen kunnen heel goed restjes eten, de kippenmest is bruikbaar voor de groententeelt en je kunt de eieren eten.'

Groenten van eigen bodem. Beeld Marcel van den Bergh

En, smaakt het een beetje?

Voor het Marsdiner werden de groenten van Marsgrond gemengd met die gekweekt op Aardegrond. Daarom hebben we vóór het diner in de keuken vier groenten geselecteerd voor een proeverij. De groenten zijn zo min mogelijk bewerkt. De tomaat is rauw, de aardappelen zijn gekookt, wortel en sperziebonen kort geblancheerd.

Uiterlijk is er geen verschil: de tomaat van Mars is net zo rood als die van de Aarde, de sperziebonen zijn even groen, de worteltjes niet van elkaar te onderscheiden. Alleen de aardappelen zijn duidelijk anders. De aardappelen van Mars hebben een pokdalig, donker vel. Die van de Aarde zijn gewoon glad.

Qua smaak verschillen de groenten niet noemenswaardig. De sperziebonen van de Aarde lijken iets sappiger en frisser, de tomaat van de Aarde proeft iets zoeter, de Marsboontjes lijken tammer van smaak. Maar dat kan ook verklaard worden door verschil in rijpheid of net iets andere kooktijden.

Alleen bij de aardappelen is het verschil groot. De helft van de Marsaardappelen heeft onappetijtelijke bruine en zwarte stukken van binnen. Ze smaken zuur en bitter, de textuur is leerachtig taai. 'Die zijn niet goed', beaamt Wamelink. 'Daar moeten we nog eens naar kijken.' De kok heeft wel een verklaring: de beste Marsaardappelen zijn in de soep gegaan. Die smaakte prima. Er is nog hoop voor aardappelen op Mars.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.