Een jaar lang in de ruimte verblijven. Wat doet dat eigenlijk met je?

Bijna een jaar verbleef Scott Kelly in het ruimtestation ISS, terwijl zijn tweelingbroer achterbleef. Allemaal om te kijken wat het met een mens doet, een verblijf in de ruimte.

Astronaut Scott Kelly (links) met zijn op aarde achtergebleven tweelingbroer Mark. Beeld Tony Cenicola / NYT / Re

Je bent bijna een jaar van huis, twee bevoorradingsschepen exploderen, je schoonzus wordt neergeschoten, en je bent vooral vaak de wc aan het repareren. Voor ex-astronaut Scott Kelly (53) was het recordverblijf aan boord van ruimtestation ISS - van 27 maart 2015 tot 1 maart 2016 - toch een ervaring die alle verwachtingen te boven ging.

'Toen ik 18 was, raakte ik gegrepen door het boek The right stuff van Tom Wolfe,' vertelt Kelly. 'Vanaf dat moment wist ik dat ik astronaut wilde worden.' Net als zijn tweelingbroer Mark, ook astronaut, maakte Kelly vier ruimtevluchten. In totaal verbleef hij 520 dagen in de ruimte - het Amerikaanse record.

Aan het eind van zijn Europese promotietour voor zijn boek Een jaar in de ruimte - een combinatie van biografie en avonturenroman - is Kelly een dag op bezoek in Space Expo in Noordwijk. 'Wij inspireren een nieuwe generatie. Als we nooit op ontdekkingstocht waren gegaan, leefden we nu nog in de jungle.'

De Engelse titel van uw boek luidt Endurance, naar het schip van poolreiziger Ernest Shackleton. Maar een ruimtereis is toch veel minder gevaarlijk en avontuurlijk?

'Dat ligt er maar aan hoe je het bekijkt. Shackleton is mijn held. Maar zijn bemanning heeft alle tegenslagen overleefd. Dat kun je van de ruimtevaart niet zeggen. Bij de marine en bij Nasa heb ik veel vrienden en collega's verloren. Drie van de zeven slachtoffers van de ramp met de spaceshuttle Columbia in 2003 waren klasgenoten van me. Zelf ben je je natuurlijk ook altijd van die risico's bewust. Maar inderdaad: aan boord ben ik nooit bang geweest, zelfs niet toen de bevoorrading even leek te stagneren. Je weet dat je in geval van nood altijd binnen een dag weer op de grond bent.'

Senator Gabrielle Giffords, de vrouw van uw broer Mark, werd in januari 2011 in Arizona neergeschoten, tijdens uw eerste ISS-missie. Wat zou er gebeurd zijn als Mark op dat moment in de ruimte was?

'Niets. Te kostbaar. Een ruimtemissie wordt alleen afgebroken bij een technische of medische calamiteit aan boord. Allemaal part of the deal. Je weet van tevoren dat je in een situatie terecht kunt komen waarin je geen afscheid kan nemen van geliefden. Gelukkig heeft Gabby het overleefd, maar het was wel een periode met zeer veel stress, vooral omdat je niet echt bij elkaar kunt zijn. Ook in die zin vergt een lange ruimtereis wel wat endurance - uithoudingsvermogen. Niet alleen van de astronaut, maar ook van partner en kinderen op aarde.'

Scott Kelly tijdens een ontmoeting met president Barack Obama in het Witte Huis Beeld epa

Nasa's 'Twin Study' behelsde onderzoek naar de invloed van langdurige gewichtloosheid door uw medische gegevens continu te vergelijken met die van uw tweelingbroer. Wat is daar uitgekomen?

'Dat ik knapper en slimmer ben dan Mark, haha. Maar serieus: het zal nog een paar jaar duren voordat alle resultaten bekend zijn. Wel werd ontdekt dat mijn telomeren, de uiteinden van chromosomen, tijdens de ruimtevlucht langer waren dan daarvoor en daarna. Precies andersom dan verwacht: telomeren worden korter naarmate je lichaam slijt. Interessant allemaal, maar ik verwacht niet dat dit soort onderzoek ooit invloed zal hebben op het bemande-ruimtevaartprogramma. Ruimtevaart doe je niet omdat het makkelijk is, maar omdat het moeilijk is. Als het gemakkelijk zou zijn om de ruimte in te gaan, had ik er nooit voor gekozen.'

Astronauten die de aarde vanuit de ruimte zien, ervaren het overview effect: relativering van het menselijk handelen, gekoppeld aan een indringend besef van de kwetsbaarheid van de aarde. Is het moeilijk om dat gevoel vast te houden als je alweer bijna twee jaar terug bent?

'Helemaal niet. Onverschilligheid ten aanzien van klimaatverandering gaat me aan het hart, evenals tegenover oorlogs- en vluchtelingenproblematiek. Ik hoop dat ik kan helpen om die kwesties op de agenda te houden. Ik heb wel even overwogen om de politiek in te gaan, maar in het huidige Amerika bereik je daar alleen iets als je extremistische ideeën hebt of een aartsleugenaar bent.'

Scott Kelly: Een jaar in de ruimte - een leven lang astronaut. HarperCollins Holland, 2017, €24,99.

Hoe hoopt u dat het ruimtestation ISS over pakweg 50 jaar herinnerd zal worden?

'Misschien niet vanwege het wetenschappelijk onderzoek dat er is uitgevoerd, maar wel als de eerste permanent bewoonde buitenpost van de mensheid in de ruimte.

'Sinds november 2000, toen de eerste bemanning in het ruimtestation arriveerde, is er nooit meer een moment geweest dat alle mensen zich op aarde bevonden. Wat mij betreft zal zo'n moment er ook nooit meer komen. Als we het ISS in 2025 verlaten, hoop en verwacht ik dat er andere permanent bewoonde bestemmingen zijn - een ander ruimtestation of een maanbasis.'

En wanneer komt nou eindelijk die one small step op Mars?

'Door de steeds wisselende regeringen valt het voor Nasa niet mee om een langetermijnstrategie te ontwikkelen. Maar ooit gaan er mensen naar Mars. Niet omdat de aarde onleefbaar wordt of zo - dat is een kulargument. Maar wel omdat we als mensheid precies die dingen willen doen die het allermoeilijkst zijn. Of ik een tip heb voor de eerste mensen die zo'n maandenlange reis gaan maken? Doe kalm aan en wees geduldig. Zorg dat je een plan hebt en houd daaraan vast. En bedenk: beter is meestal de vijand van goed genoeg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden