Interview

'Een goede voorspelling maakt iets los'

Of voorspellingen uitkomen? Eigenlijk gaat het daar niet om, zegt Freija van Duijne, toekomst verkenner en president van de Dutch Future Society.

Beeld Koen Hauser

'Als je maar kunt voorkomen dat er bij dit artikel als illustratie een glazen bol komt te staan!'

Ik ben bang dat ik dat niet kan garanderen... Want?
'Dat zet het vak weg als: het draait hier om voorspellingen. Maar voorspellingen zijn fragmentarisch, je kunt er vaak weinig mee. Bij toekomstverkenningen gaat het juist om het versterken van je strategisch vermogen. Dus niet om die ene voorspelling: ik zie hier in mijn theeglas dat we in de toekomst geen voedsel meer eten, maar een pil met alle voedingsstoffen afgestemd op ons dna. Nee, het gaat om de context: hoe verandert de samenleving? Dat bepaalt welke toepassingen we belangrijk vinden.'

Hoezo is die wonderpil dan niet genoeg?
'Neem de jaren vijftig. Toen had je al die voorspellingen van vliegende auto's en robots en dergelijke. The Jetsons. Maar de rol van de vrouw was nog steeds in de keuken. Er waren allemaal futuristische ideeën over hoe de post in de toekomst zou worden verzonden - maar er was nog wel een postbode die de brieven rondbracht. Dat laat zien dat je de systeemveranderingen mist als je alleen maar vanuit die glazen bol kijkt.'

Waaraan herken je een goede toekomstverkenning?
'Een goede verkenning is altijd een verkenning die een goede strategische conversatie oproept. Wij helpen mensen de discussie te voeren. Als ik bijvoorbeeld in een boek van vroeger lees: 'in 2015 zijn er waterstofauto's', dan kan dat best een goede toekomstuitspraak zijn geweest als hij op dat moment discussie heeft opgeleverd: moeten we die kant opgaan, moeten we hierop inzetten? Een goede voorspelling is er niet meteen een die uitkomt, maar een die iets doet. Wat maakt het los?'

Hoe zagen de voorspellers van vorige eeuw 2015?

Alle scholen in het bos, een driedaagse werkweek en een grasmaaier die de telefoon opneemt. Maarten Keulemans pluist in oude kranten uit wat er is voorspeld over het bijna voorbije jaar en vraagt zich af: waarom zitten voorspellers er zo vaak naast. Lees zijn bevindingen hier terug.

Het viel mij op dat veel toekomstbeelden geladen zijn. Positief of juist negatief.
'Zeker. Er is wel een neiging om die toekomst te willen duiden. Als je deskundige bent en je zegt: het kan deze kant opgaan, maar ook die kant, dan kom je echt niet op CNN. Dus inderdaad, de Club van Rome zei dat het he-le-maal misgaat met de aarde, we moeten nú in actie komen.

'En de tech-optimisten willen ook iets losmaken. Neem de hoogleraar die voorspelt: binnen vijf jaar is kweekvlees binnen handbereik. Dat is gewoon een statement om te laten zien: mijn onderzoek leidt ergens toe. Hier is de weg, nu moeten we investeren en de regelgeving aanpassen.'

In gewoon Nederlands: bluf.
'Zo'n voorspelling heeft dan de functie om het gesprek op te wekken. En ja, vaak zit er ook een groot verlangen in naar de toekomst.'

Welk beeld zou u beter vinden passen bij een stuk over uw vak?
'Een schaakbord. Toekomstverkennen gaat over strategische stappen. Inzicht hebben in wat de invloed is van de volgende stap op de volgende stap op weer de volgende stap. Weten wat die ander doet en erop kunnen inspelen. Of misschien is de verrekijker een goed beeld. Omdat je toch voortdurend aan het kijken bent: wat komt er op ons af?'

Freija van Duijne
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden