Tijdschrift voor Belangwekkende Bijzaken Dyslexie

Een dyslexie-nepper spotten doe je zo

Jaarlijks publiceren Nederlandse wetenschappers tienduizenden onderzoeken. In deze rubriek een greep uit ontdekkingen die bijna onopgemerkt waren gebleven. Vandaag: kun je dyslexie makkelijk simuleren?  

Studenten studeren in de bibliotheek van de universiteit van Wageningen. Beeld ANP

Even een dyslexie-verklaring halen en, bingo, je krijgt extra tijd voor je tentamen. Dat was de strekking van een uitzending van het onderzoeksprogramma Rambam in 2016. Een programmamaker ging undercover, veinsde dyslexie, en bemachtigde de verklaringen met gemak.

Intrigerend, vonden expert leerstoornissen Madelon van den Boer en collega’s van de Universiteit van Amsterdam. Zou het echt zo makkelijk zijn om dyslexie te faken?

Aan de slag! De onderzoekers gaven 28 proefpersonen de opdracht om bij een batterij tests dyslexie te veinzen. Ze mochten zelf weten hoe ze zich voorbereidden. ‘Sommigen gingen googelen, sommigen vroegen familieleden met dyslexie hoe ze zich wel en niet moesten gedragen’, zegt Peter de Jong, hoogleraar orthopedagogiek, die tijdens het verlof van Van den Boer het woord voert over de studie. Om de bedriegers extra te motiveren stelden de onderzoekers cadeaubonnen van 15 euro in het vooruitzicht voor de vijf deelnemers die zich het beste konden voordoen als een dyslecticus.

Twee controlegroepen maakten de tests ook: personen die écht kampten met dyslexie en personen zonder lees- of spelproblemen.

Wie? Madelon van den Boer, Elise de Bree, Peter de Jong (UvA)

Originele titel onderzoek: Simulation of dyslexia. How literacy and cognitive skills can help distinguish college students with dyslexia from malingerers.

Vrij vertaald: Hoe makkelijk (of moeilijk) is het om dyslexie te faken?

Zoals het een zuivere onderzoeksopzet betaamt, wisten ook de testassistenten die de tests afnamen niet wat het doel van de studie was. De Jong: ‘Sommige testassistenten zeiden verbaasd tegen ons: jeetje, wat is het slecht gesteld met het lees- en spelniveau van de gemiddelde student tegenwoordig. Pas achteraf, toen we hun het doel van de studie vertelden, viel het kwartje.’

Maar dan nu de vraag: is dyslexie makkelijk te veinzen? ‘Nee dus’, antwoordt De Jong resoluut. Kijk maar eens naar de test waarbij proefpersonen in één minuut een lijst moesten oplezen met zo veel mogelijk woorden, in oplopende moeilijkheidsgraad. Personen zonder dyslexie lazen er 90 tot 120 goed voor, personen met dyslexie tussen de 65 en 100. Maar dan de dyslexie-nepperds: die blijven bijna allemaal onder de 65 steken. In hun poging een dyslecticus te imiteren, lezen ze dus te langzaam.

Há, zal de oplettende lezer nu wellicht opmerken: nu weet ik precies hoe langzaam ik moet lezen om wél door te kunnen gaan voor iemand met dyslexie. Nou gefeliciteerd, maar er zijn nog 9 andere type tests. De Jong: ‘Zet al die testuitslagen op een rij en je pikt iemand die dyslexie probeert te veinzen er behoorlijk makkelijk uit.’

En nu? Alle experts die dyslexieverklaringen afgeven op verplichte training sturen om beter nepperds te spotten? De Jong: ‘Dat zou kunnen, maar belangrijker is dat experts zich ervan bewust zijn dat in een enkel geval gesimuleerd wordt. Ik geloof echt niet dat studenten massaal dyslexie aan het veinzen zijn. We moeten het probleem niet overdrijven. De meeste dyslexiediagnoses worden nog altijd gesteld als kinderen op de basisschool zitten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden