REPORTAGE

Een collegezaal vol asielzoekers voor intellectueel vermaak

Sinds kort zijn de Leidse collegebanken wekelijks gevuld met hoogopgeleide vluchtelingen. De universiteit wil hun met een speciale lezingenreeks intellectueel vermaak én een netwerk bieden.

De asielzoekers bezoeken museum Naturalis na de lezing en maken selfies.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Herkennen jullie deze?', vraagt etnobotanica Tinde van Andel. Op het scherm verschijnt een foto van een gedroogde plant met wortel en al, dunne blaadjes en kleine vaalgele bloemen. Kunstig opgeplakt in een eeuwenoud boek. 'Dit is best een moeilijke', waarschuwt ze. Vertwijfeld kijken de toeschouwers elkaar aan. Dan schiet een hand omhoog. 'Ik... ik ken hem', zegt de jongeman voorzichtig in het Engels met Arabisch accent, 'die groeit langs de Quwaiq.'

Quwaiq heet de rivier die door zijn thuisstad Aleppo stroomt. Het zijn ook niet zomaar studenten die hier in de houten collegebanken bij het Naturalis Biodiversity Center zitten, maar veertien hoogopgeleide vluchtelingen. Tandartsen, ingenieurs, economen en universitaire studenten; gekleed in jeans en T-shirts. De meesten zijn nog geen half jaar in Nederland. Sinds eind vorig jaar kunnen zij vier tot zes keer in de maand naar een lezing als deze, speciaal voor hen. Van een landelijke trend is nog geen sprake, de meeste universiteiten bieden vluchtelingen vooral taallessen aan, of volledige opleidingen.

Initiatief

De colleges zijn het initiatief van Dennis Mook-Kanamori en Frits Rosendaal, beiden werkzaam aan het Leids Universitair Medisch Centrum te Leiden. 'Het asielzoekerscentrum ligt hier op een steenworp afstand', vertelt Mook-Kanamori. 'Wij dachten meteen: moeten we hun als universiteit niet wat aanbieden?' De lezingen zijn bedoeld als intellectueel vermaak, maar ook als studieoriëntatie en een mogelijkheid om contacten te leggen in de academische wereld van Nederland. Inmiddels worden de colleges ook door vluchtelingen van buiten Leiden bezocht.

Vandaag toont etnobotanica Van Andel een bijzondere collectie geneeskrachtige planten uit het Midden-Oosten, bijna vijfhonderd jaar geleden verzameld door de Duitse ontdekkingsreiziger Leonhard Rauwolff en bewaard in een boek dat in de vergetelheid is geraakt. Van Andel noemt het een 'culturele schat' en voelt de plicht het aan de nazaten van de regio beschikbaar te stellen, zeker nu het culturele erfgoed daar nu zo snel verdwijnt. 'Jullie zijn de eersten aan wie we deze collectie tonen', vertelt ze de vluchtelingen. Van Andel heeft een speciale missie: erachter komen hoe de planten nu genoemd worden en of ze nog altijd op dezelfde manier worden gebruikt. Maar naast culinaire toepassingen van bekende planten als kikkererwt en sesam, lijkt van de oude volkskennis nog maar weinig over bij het stadse publiek. Een man op de voorste rij legt uit: 'We kennen de planten wel, we zien ze tussen de straattegels. Maar we weten niet waar ze goed voor zijn. Een vriend van mij die boer is wel, die raapte altijd alles van de grond. Hij bood de planten ook aan mij aan, maar ik bedankte altijd vriendelijk.' De klas lacht. 'Misschien moet ik mijn moeder een keer meenemen', oppert een ander.

De vluchtelingen luisteren aandachtig.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Ongemakkelijke stilte

'Wat kunnen we doen om deze kennis weer terug te halen?', vraagt Van Andel de toehoorders. Grappend klinkt uit het publiek: 'Stop the war!' Er volgt een ongemakkelijke stilte. Dan komen de serieuzere suggesties: leg contact met de universiteiten in Aleppo. Of met Icarda, een landbouwkundig instituut in Libanon, die weten vast meer.

Het blijft dus nog zoeken naar een collegevorm waarvan zowel de universiteit als de vluchtelingen optimaal profiteren. Ook is het elke keer opnieuw weer spannend hoeveel vluchtelingen komen opdagen. Soms, zegt Van Andel, worden ze last minute in busjes naar elders vervoerd. 'Dan moeten ze plots op gesprek voor de asielaanvraag. Of ze worden overgeplaatst naar een andere opvang.'

Enthousiast

Hoe dan ook zijn de vluchtelingen in meerderheid enthousiast over het universitaire aanbod. Na afloop wandelen ze door het museum, met regelmatig een stop voor een selfie of een groepsfoto - een enorm mammoetskelet op de achtergrond.

Een groep vrienden is er voor het eerst, zij vinden het hier 'amazing'. Wat de meeste indruk maakt? 'Er zijn hier zo veel dieren en planten bij elkaar', vertelt de Eritrese Tewelde (30), terwijl hij met zijn hand de horden opgezette dieren aanwijst. 'Het is alsof de hele wereld onder één dak is samengekomen.' Na een korte aarzeling voegt hij eraan toe: 'Wij mensen zijn toch ook één volk, one people? Waarom kunnen wij niet vredig samenleven?'

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden