Echt geen tsunami te bekennen

De angst voor de islam is niet in de laatste plaats een demografische angst. Islamcritici als Ayaan Hirsi Ali, Bruce Bawer of Bernard Lewis poneren het schrikbeeld van een ‘Eurabië’, waar moslims de Europese bevolking hebben overvleugeld....

Nu al bestaat zo’n 10 procent van de Nederlandse bevolking uit moslims, schreef de Amerikaanse journalist Bruce Bawer in zijn boek While Europe slept. Omdat moslims veel meer kinderen krijgen dan autochtonen, zal er ‘binnen enkele generaties’ een islamitische meerderheid bestaan.

Bij sommige auteurs, zoals de Britse historicus Walter Laqueur in het onlangs verschenen The Final Days of Europe, krijgen demografische veronderstellingen een welhaast morele betekenis.

De verwende Europeanen zouden culturele zelfmoord plegen, omdat ze nog te beroerd zijn om zichzelf voort te planten. De voortplantingsdrift van moslims wordt daarentegen gezien als een illustratie van vitaliteit en expansionisme.

Dergelijke schrikbeelden zijn echter niet gebaseerd op demografisch onderzoek, zegt drs. Joop de Beer, hoofd van de afdeling prognose van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) en voorheen hoofd van de afdeling bevolking van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Volgens de allochtonenprognose van het CBS zal het aantal niet-westerse allochtonen stijgen van 11 procent in 2007 naar 16 procent in 2050. Daarnaast is er nog een groep die wel van niet-westerse origine is, maar niet als allochtoon geregistreerd wordt, omdat beide ouders in Nederland geboren zijn. Volgens De Beer zal deze groep echter niet zo groot zijn.

Anders dan Bruce Bawer gemakshalve aanneemt, zijn echter lang niet alle niet-westerse allochtonen moslims. Keiharde cijfers ontbreken, omdat de religieuze gezindte van allochtonen niet systematisch wordt bijgehouden. ‘Maar volgens een ruwe schatting van het CBS is 54 procent van de niet-westerse allochtonen moslim. Als ik dat cijfer toepas op de prognose voor 2050, kom ik op 9 procent moslims. Persoonlijk lijkt me dat aan de hoge kant. Verwacht wordt dat vooral de immigratie uit Azië flink zal groeien, waar de islam minder dominant is dan in Turkije of Marokko. Daardoor zal het aandeel van de moslims onder de niet-westerse allochtonen waarschijnlijk dalen. Bovendien zal er tegen 2050 waarschijnlijk meer geloofsafval plaatsvinden. Doorgaans zie je dat immigranten zich gaandeweg aanpassen aan het land waar ze wonen.’

In het onderzoek Moslims in Nederland uit 2004 constateerde het Sociaal en Cultureel Planbureau dat er al een zekere secularisatie plaatsvindt onder Nederlandse moslims. Het moskeebezoek liep terug: in 1998 ging 44 procent van de Turken en 43 procent van de Marokkanen wekelijks naar de moskee, in 2002 was dat respectievelijk 35 en 32 procent. Van secularisatie in Nederlandse zin is overigens nog lang geen sprake: ook de mensen die de moskee mijden beschouwen zichzelf nog altijd als moslim.

De allochtonenprognose kan er natuurlijk naast zitten, zoals elke prognose. Maar ook als De Beer in het voordeel van de islam rekent – door uit te gaan van een hoge vruchtbaarheid onder moslimvrouwen en een sterke immigratie uit moslimlanden – komt hij niet verder dan 23 procent in 2050. ‘En dan praat ik over een extreem, zeer onwaarschijnlijk scenario’, zegt hij. ‘De prognose van het CBS is heel redelijk, niet heel hoog, maar ook niet heel conservatief.’ De Beer bestrijdt dat de prognose bewust laag is gehouden uit politieke overwegingen, zoals Ayaan Hirsi Ali in de Volkskrant suggereerde, om maatschappelijke onrust te voorkomen.

Ook een moslimbevolking van 9 procent vormt uiteraard een flinke machtsfactor. De Nederlandse islam is echter geen monolithisch blok. Ze is versplinterd over talloze groeperingen. Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Indonesische moslims hebben vaak weinig met elkaar te maken. Bovendien bestaan er binnen elke gemeenschap weer etnische, politieke en religieuze verschillen.

De Beer wil de problemen rond integratie en islam overigens niet bagatelliseren. De aanwezigheid van 2,7 miljoen niet-westerse allochtonen in 2050 zal ongetwijfeld voor de nodige spanningen zorgen.

‘Dat komt ook omdat allochtonen zo geconcentreerd zijn in de grote steden, en binnen die grote steden in bepaalde wijken waar de problemen zich opstapelen. Het landelijk beeld is heel anders. In grote delen van Nederland komen nauwelijks allochtonen voor’, zegt De Beer. De grote steden dreigen gepolariseerd te raken: enerzijds een arme, veelal etnische onderlaag die aangewezen is op goedkope woningen. Anderzijds een culturele elite van studenten, kunstenaars en professionals. Wat ontbreekt is de HWN’er, de Hard Werkende Nederlander – onder wie zich overigens ook steeds meer geslaagde allochtonen zullen mengen – die de voorkeur geeft aan een gezinswoning met een tuin.

Maar De Beer ziet, anders dan Geert Wilders, geen ‘tsunami’ van moslims opduiken. Hij voorziet de komende decennia vooral economische immigratie, van geselecteerde migranten die aan de Nederlandse vraag naar arbeidskrachten zullen voldoen. Die migranten zullen vooral uit Oost-Europa en Azië komen, verwacht hij.

Demografen verwachten dat de immigratie uit moslimlanden minder sterk zal toenemen, mede doordat het toelatingsbeleid veel strenger is geworden. Zo zal het aantal Marokkanen naar verwachting stijgen van 329 duizend in 2007 naar 452 duizend in 2050, ongeveer 2,5 procent van de bevolking.

Hoewel Marokkanen veel maatschappelijke onrust veroorzaken, blijven zij daarmee een betrekkelijk kleine groep. Voorlopig zijn er meer NCRV-leden dan Marokkanen in Nederland.

Bij hun schattingen hebben de demografen rekening gehouden met het feit dat ongeveer tweederde van de Turken en Marokkanen een huwelijkspartner uit het land van herkomst haalt. Dat cijfer daalt weliswaar licht, maar blijft voorlopig hoog.

In zijn deze week verschenen boek De immigratieramp stelde PVV-Kamerlid Sietse Fritsma dat er op grote schaal oneigenlijk gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid om huwelijkspartners te laten overkomen. Veel allochtonen zouden na drie jaar scheiden, waarop de overgekomen partner een verblijfsvergunning krijgt. Vervolgens kan er weer een nieuw huwelijk worden gesloten.

De Beer: ‘De echtscheidingscijfers voor Turken en Marokkanen zijn inderdaad iets hoger. Het zal ongetwijfeld voorkomen dat de regeling oneigenlijk wordt gebruikt. Maar het lijkt me plausibeler dat mensen scheiden wegens cultuurverschillen tussen iemand die in Nederland is opgegroeid en iemand uit het land van herkomst.

De echtscheidingscijfers voor autochtonen met een buitenlandse partner liggen ook hoger. Wel geloof ik dat zulke stellen denken: de relatie gaat slecht, maar laten we nog maar even wachten met scheiden totdat de overgekomen partner recht heeft op een verblijfsvergunning.’

De demografische angst voor de islam wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de gedachte dat moslimvrouwen veel meer kinderen krijgen dan autochtone vrouwen. ‘Maar het geboortecijfer onder islamieten is de afgelopen tien jaar geleidelijk gedaald. Bij Marokkanen van 3,3 naar 3,1 kinderen per vrouw, bij Turken van 2,3 naar 2,1. Daarmee zitten de Turken al bijna op het Nederlandse niveau van 1,7. Daarmee zitten de Turken op vervangingsniveau, dat wil zeggen dat komende generaties niet groter zullen zijn dan de huidige generaties. Ook onder Turken geldt 2 kinderen als ideaal. Het belangrijkste verschil is dat kinderloosheid onder Turkse vrouwen heel weinig voorkomt’, aldus De Beer.

De dalende trend zal zich naar verwachting voortzetten, mede omdat ook in de landen van herkomst het kindertal daalt. ‘In 2050 zitten niet-westerse allochtonen waarschijnlijk op 2 en autochtonen op 1,7 of 1,8.’

Als dat scenario uitkomt, zal ook de groei van de niet-westerse allochtonen gestopt zijn, zodat de kans op ‘Eurabië’ in de rest van de 21ste eeuw erg klein wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.