Ebolacrisis lijkt over hoogtepunt heen

De ebolacrisis, die in West-Afrika meer dan 8.400 levens heeft geëist, lijkt over haar hoogtepunt heen. Het aantal nieuwe gevallen neemt af. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie WHO zijn de afgelopen week minder dan 150 nieuwe besmettingen geregistreerd. De organisatie spreekt van de 'meest veelbelovende' cijfers sinds de epidemie vorig jaar begon.

De temperatuur van een jongen die in contact is geweest met een vrouw die ebola had wordt opgenomen in Monrovia, Liberia. Foto reuters

Liberia, met 3.500 doden een van de drie zwaarst getroffen landen, kan volgens de regering in Monrovia over ruim een maand ebolavrij zijn. Door de Amerikanen gebouwde klinieken in de hoofdstad gaan dicht omdat de meeste bedden leegstaan. Ook in Guinée en Siera Leone dalen de cijfers. Mali liet deze week weten vrij te zijn van de ziekte. Eerder waren Nigeria en Senegal al ebolavrij verklaard.

De behandeling van patiënten in speciale klinieken, voorlichting en andere maatregelen om verspreiding van het potentieel dodelijke virus tegen te gaan, hebben vruchten afgeworpen. Hulpverleners zien een gedragsverandering: mensen zijn zich bewust geworden van de gevaren van traditionele begrafenisrituelen en mijden contact met overledenen. Het slinkend aantal nieuwe ebolapatiënten kan volgens deskundigen het beproeven van vaccins lastiger maken.

Marion Koopmans, hoogleraar en hoofd van de afdeling virologie bij het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam, zegt dat een bepaald aantal ziektegevallen nodig is bij het testen van een vaccin. 'Je vaccineert een groep waarin je voordien infecties hebt gezien, bijvoorbeeld hulpverleners. Vervolgens ga je kijken of besmettingen uitblijven. Als er weinig ziektegevallen zijn, kan dat voor het onderzoek een complicatie zijn. Vervelend voor de vaccinstudies, fijn voor de mensen.'

Kaart

Kijk voor een actuele kaart over het aantal gevallen van ebola op Volkskrant.nl/ebola

Experimentele vaccins

Ook Martin Grobusch, onderzoeker bij het AMC Amsterdam, stelt dat het afnemende aantal ziektegevallen tot praktische problemen bij de onderzoeken kan leiden. Toch gaat hij ervan uit dat de proeven doorgaan en zinvol zullen zijn. 'Laten we vooral blij zijn dat de epidemie onder controle is.'

Binnenkort worden in West-Afrika op grote schaal proeven gedaan met twee experimentele vaccins. Volgens de WHO beginnen de eerste proeven nog deze maand in Liberia, in februari volgen Guinée en Sierra Leone. In risicogebieden zullen ongeveer 25 duizend gezonde vrijwilligers een vaccin krijgen. Na verloop van tijd moet een vergelijking tussen groepen die vroeger of later zijn gevaccineerd uitwijzen of het vaccin inderdaad preventief heeft gewerkt.

Een van de vaccins is ontwikkeld door farmagigant GlaxoSmithKline (GSK). Het vaccin bevat een onschadelijk gemaakt virus van chimpansees, dat dient als drager van genetisch materiaal van ebola. Dat moet leiden tot een immuunrespons. GSK zou halverwege dit jaar miljoenen doses kunnen maken. Producent van het tweede vaccin is het Amerikaanse concern Merck. Voor dit vaccin wordt gebruik gemaakt van een virus dat voorkomt bij vee. Merck zegt dit jaar tientallen miljoenen doses te kunnen produceren.

Het Nederlandse bedrijf Janssen - dochter van het Amerikaanse Johnson&Johnson - ontwikkelde een vaccin dat momenteel op vrijwilligers wordt getest in Oxford. Het bestaat uit twee componenten, die met een tussenpauze van een tot twee maanden worden toegediend. Het eerste deel gebruikt een menselijk verkoudheidsvirus als drager van het ebolagen. Voor het tweede deel wordt een aangepaste versie van het oude pokkenvaccin gebruikt. Het lijkt erop dat het langer duurt voordat het vaccin van Janssen leidt tot immuniteit, maar dat het langer bescherming biedt dan andere middelen. Het vaccin van Janssen kan worden bewaard bij een temperatuur tussen de 2 en 8 graden Celsius. In afgelegen gebieden in Afrika is dat een voordeel. De vaccins van GSK en Merck moeten bevroren blijven. Als de tests in Oxford positief resultaat opleveren worden later dit jaar proeven in Afrika gedaan.

Lees hier meer informatie over ebola.

Mutaties vaccin

Mutaties van het ebolavirus kunnen de behandeling van ebola bemoeilijken. Veranderingen in de genetische structuur van het virus kunnen de werkzaamheid van de middelen die momenteel worden ontwikkeld negatief beïnvloeden. Die waarschuwing komt van Amerikaanse wetenschappers die onderzoek deden naar varianten van het ebolavirus die bij eerdere uitbraken zijn aangetroffen.

Onderzoekers van het legerinstituut voor infectieziekten in Maryland vergeleken de genetische sequentie van de virusstam die nu actief is in West-Afrika met de virussen die in 1976 en 1995 in Congo opdoken. Ze vonden veranderingen op meer dan 600 plekken in het genoom, hetgeen overeenkomt met 3 procent van de genetische informatie. Hun studie is gepubliceerd door de American Society for Microbiology.

Voor Martin Grobusch, hoogleraar tropische geneeskunde en reizigersgeneeskunde in het AMC Amsterdam, komt dit niet onverwacht. ‘Er is een permanent gevecht gaande tussen medicijnen en ziekteverwekkers die zich aanpassen. Het is geen sensatie dat zoiets ook met het ebolavirus gebeurt.’

Mutaties van het virus kunnen volgens Grobush gevolgen hebben voor de ontwikkeling van zowel geneesmiddelen (curatief) als van vaccins (preventief). Hij onderstreept dat het volgens de Amerikaanse onderzoekers nog niet vaststaat dat de mutaties zullen leiden tot problemen. ‘Ze zijn terughoudend omdat het te vroeg is om vast te stellen wat de precieze gevolgen zullen zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.