Dwalen door de 'Sixtijnse Kapel van de prehistorie'

Nauwgezet zijn de bekende schilderingen uit de prehistorie gekopieerd. Of is dit een staaltje van 'disneyficatie'? Uit de luidsprekers klinkt geblaf.

Bij een schildering van een bizon is slim gebruikgemaakt van de natuurlijke vormen van de grot: zijn rug loopt precies gelijk aan een richel, zijn oog is een putje in de rots waar geen verf is aangebracht.Beeld Print Collector/Getty Images

De Dordogne heeft er een toeristische attractie bij: een splinternieuwe prehistorische grot. De befaamde grot van Lascaux, 'de Sixtijnse Kapel van de prehistorie' , is centimeter voor centimeter gekopieerd, inclusief de bizons, paarden en runderen die cro-magnonmensen er twintigduizend jaar geleden hebben geschilderd.

'Lascaux is een van de schatten van de mensheid. De schilderingen wekken een ongelooflijke emotie op, die overeind blijft in de kopie', stelt Germinal Peiro, president van het departement Dordogne. De kopie is te zien in het Centre International pour l'Art Pariétal in Montignac, dat vandaag voor het publiek opengaat.

De massiviteit van het beton wordt op geraffineerde wijze doorbroken door gezandstraalde strepen die naar geologische lagen verwijzen.Beeld getty

De museale grot is net echt, verzekeren deskundigen die ooit in de originele spelonk afdaalden, ook al is zij gemaakt van beton en hars, en niet beschilderd door oermensen maar door gespecialiseerde kunstenaars met een diploma van de kunstacademie. Het is de enige manier om de schatten van Lascaux aan een groot publiek te tonen. De originele grot - op 600 meter van het museum - werd al in 1963 gesloten. Toeristen verstoorden het klimaat zodanig dat er zwarte vlekken op de tekeningen verschenen en er algen en zwammen op de rotsen groeiden.

'De echte grot van Lascaux is gesloten, ook voor wetenschappers. Ze is slechts toegankelijk voor mensen die zich met de conservatie bezighouden', zegt Guillaume Colombo, directeur van het nieuwe museum. Het gaat goed met de grot, zegt hij. Alleen mag niemand haar meer zien.

Voor het eerst is de hele grot op ware grootte nagebouwd, niet alleen de hoogtepunten.Beeld getty

Spleet

De grot van Lascaux werd pas in 1940 ontdekt, door vier jongens uit de omgeving die met hun hond door het bos wandelden. Toen de hond in een spleet verdween, kwamen de jongens in de grot terecht. 'Het was donker en op de bodem lagen keien. Eerst keken de jongens vooral naar hun voeten. Pas in tweede instantie zagen ze de schilderingen', zegt Colombo.

In 1983 werd een eerste kopie geopend. De nieuwe kopie is groter en beter. Voor het eerst is de hele grot op ware grootte nagebouwd, niet alleen de hoogtepunten. Bovendien zijn de technieken sinds 1983 sterk verbeterd, waardoor de schilderingen dichter bij het origineel blijven.

Het museumgebouw is schitterend. De grote glazen pui is omlijst door een 170 meter lange betonnen flits, als een gekantelde spleet in de bodem. De massiviteit van het beton wordt op geraffineerde wijze doorbroken door gezandstraalde strepen die naar geologische lagen verwijzen. 'We wilden iets maken dat rock solid is, een eerlijk, direct gebouw', zegt de Noorse architect Kjetil Traedal Thorsen van het bureau Snøhetta.

De befaamde Franse architect Jean Nouvel, opgegroeid in het nabijgelegen Sarlat, verloor het concours om het museum. Volgens Nouvel weigerde hij Lascaux te 'disneyficeren', zoals de opdrachtgevers zouden eisen. 'Ik maak geen Lascaux-land', zei Nouvel. Als je door het museum loopt, begrijp je wel een beetje wat hij bedoelde. Vanaf het dakterras loop je naar beneden, langs een slingerend pad met hoge muren, alsof je afdaalt in een groeve. Uit speakers klinkt geblaf van een hond en het gejoel van pubers, alsof je terug bent in september 1940: 'Kijk daar, een grot!'

Kunstenaars

In de grot zijn de temperatuur, de vochtigheidsgraad en de akoestiek van het origineel nagebootst. Het ziet er indrukwekkend uit: 900 vierkante meter aan rotspanelen, 680 schilderingen en 1.500 gravures, in tweeënhalf jaar tijd gemaakt door dertig technici en kunstenaars.

'De schilders van destijds waren geen kunstenaars. Het begrip kunst bestond niet', zegt prehistoricus Jean Clottes. Het waren wel meesters, zegt hij. In de omgeving heeft hij grotten met heel wat slechtere schilderingen gezien: ook de prehistorie kende haar prutsers. De cro-magnonschilders blijken virtuozen te zijn geweest. Ze schilderden met hun vingers of bliezen de verf door een hol vogelbotje. Bij een schildering van een bizon is slim gebruikgemaakt van de natuurlijke vormen van de grot: zijn rug loopt precies gelijk aan een richel, zijn oog is een putje in de rots waar geen verf is aangebracht.

De prehistoricus Denis Tauxe noemde de schilderingen van Lascaux 'een heilig boek'. Maar niemand weet welk verhaal precies verteld wordt. 90 procent van de botten die in de omgeving werden gevonden, is afkomstig van rendieren, en toch is er geen enkel rendier geschilderd - wel bizons, paarden, runderen en zelfs een neushoorn. Er is één mens afgebeeld, een curieus exemplaar met een vogelkop en een penis in erectie.

'Ik denk dat de tekeningen een spirituele functie hadden, als een vorm van sjamanisme', zegt Clottes. 'Ze werden gemaakt om de geesten gunstig te stemmen, zodat de jachtdieren zich zouden vermenigvuldigen en de zieken beter zouden worden. Maar zeker weten doen we het natuurlijk niet.'

Vanaf vandaag zal een gids hedendaagse bezoekers door de nagemaakte oertijd voeren. In groepen van maximaal 32 personen, zodat ze het mysterie van Lascaux op betrekkelijk rustige wijze tot zich kunnen laten doordringen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden