Duurste Nederlandse ruimte-instrument heeft panne

De HIFI-spectrometer aan boord van de Europese ruimtetelescoop, kosten 200 miljoen euro en van Nederlandse makelij, is stuk.

Herschel werd op 14 mei gelanceerd en bevindt zich inmiddels - onbereikbaar - op anderhalf miljoen kilometer afstand van de aarde. Twee andere instrumenten aan boord van de satelliet werken nog wel.

Met een prijskaartje van zo'n 200 miljoen euro is HIFI (Heterodyne Instrument for the Far Infrared) het duurste en meest complexe ruimte-instrument dat ooit in Nederland is ontwikkeld en gebouwd. Er is vijftien jaar aan gewerkt, onder leiding van het SRON Netherlands Institute for Space Research in Groningen.

Op zondag 9 augustus bleek een elektronische transformator in een regelmodule van HIFI het begeven te hebben. Hoe dat precies kon gebeuren is niet bekend; de 'zwarte doos'-gegevens van de betreffende periode zijn namelijk ook verloren gegaan. Gelukkig is er wel een reserve-exemplaar van de 'Local Control Unit' aan boord.

'Ik ga nog steeds uit van een externe oorzaak,' zegt HIFI-hoofdonderzoeker Frank Helmich van SRON. Ruimte-elektronica kan bijvoorbeeld ontregeld raken door energierijke kosmische straling. In dat geval is er dus gewoon sprake van domme pech.

De afgelopen weken zijn er volgens Helmich 'tot in den treure' allerlei tests uitgevoerd op een identieke kopie van HIFI in het Groningse SRON-laboratorium. 'Die eerste week heb ik heel slecht geslapen.' Tot nu toe lijkt niets erop te wijzen dat er iets mis is met het ontwerp van de in Polen gebouwde regelmodule.

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA heeft een onderzoeksteam in het leven geroepen. Binnen twee weken hoopt men zeker te weten of het veilig is om het reserve-exemplaar van de regelmodule in bedrijf te nemen. Helmich verwacht dat HIFI dan weer gewoon functioneert. 'Maar,' zegt hij, 'honderd procent zekerheid bestaat niet in deze wereld.'

Volgens Thijs de Graauw, directeur van het ALMA-observatorium in Chili en geestelijk vader van Herschel en HIFI, zijn tijdens de test- en kalibratiefase van het instrument - tussen 25 mei en 8 augustus - al zeer indrukwekkende resultaten verkregen. HIFI richt zich voornamelijk op het onderzoek aan water in gebieden waar nieuwe sterren en planeten ontstaan. De Graauw: 'Ik ga nog steeds uit van een rijke wetenschappelijke oogst.'

Herschel-ruimtetelescoop, met aan boord de defecte Nederlandse HIFI-camera. (BNSC) Beeld
Herschel-ruimtetelescoop, met aan boord de defecte Nederlandse HIFI-camera. (BNSC)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden