Duizend woorden zeggen soms toch meer dan één beeld, zo blijkt uit onderzoek

Tekst heeft meer invloed op de politieke opinievorming dan afbeeldingen. Afbeeldingen beïnvloeden daarentegen vooral het gedrag van mensen. Dit blijkt uit Amsterdams onderzoek.

De foto van de dode Aylan. Beeld EPA

Het kleine, dode lichaam in de branding: iedereen kent de foto van de aangespoelde Syrische peuter Aylan op het strand van Bodrum, Turkije. Zou je na het zien van deze foto geld geven aan goede doelen voor vluchtelingen? Wil je meer vluchtelingen toelaten in Europa?

De foto blijkt wel aan te zetten tot acties als het doneren van geld, maar voor het bijsturen van politieke standpunten zet de tekst bij de foto meer zoden aan de dijk. Dit blijkt uit onderzoek van communicatiewetenschapper Tom Powell, die hierop donderdag promoveert aan de Universiteit van Amsterdam. Powell confronteerde Nederlandse en Amerikaanse proefpersonen met verschillende combinaties van woord en beeld in artikelen en video's. Daarna stelde hij vragen om het effect op gedrag en opinie te meten. Hij stelde vragen als: wil je de petitie tekenen om meer vluchtelingen op te vangen in Nederland? Steun je de militaire interventie in Syrië?

Soms liet hij beeld en tekst expres niet overeenstemmen, om zo de effecten van de twee onderdelen afzonderlijk te meten. Zo plaatste hij de foto van het Syrische jongetje bij een tekst over een strenger vluchtelingenbeleid. Beelden bleken het gedrag relatief sterk te beïnvloeden en tekst vooral de politieke opinie. De verschillen zijn klein maar significant, zegt Powell. 'Deelnemers die een artikel lazen over oorlogsslachtoffers, steunden vaker een militaire interventie dan deelnemers die een stuk lazen over de gevaren voor militairen.

'Beelden laten je direct de emotie voelen. Medelijden leidt tot behulpzaam gedrag, angst tot vermijding. Beelden verwerken gaat sneller dan tekst, maar een beeld kan onduidelijk zijn. Een tekst begrijpen vergt meer moeite, maar laat je wel de exacte betekenis snappen. Deze diepere verwerking betrekt je meer bij het onderwerp.'

Daarnaast onderzocht Powell het verschil in effect tussen artikelen en video's. Er verschijnen steeds meer nieuwsvideo's op internet, maar deze blijken minder effect hebben op gedrag dan artikelen. Een artikel kun je op je eigen tempo lezen. Je kunt stukken overslaan of juist opnieuw lezen. De diepere informatieverwerking van artikelen ten opzichte van video's zorgt voor het sterkere effect, aldus Powell.

Maar zijn deze labresultaten wel te vertalen naar de praktijk? 'Het experiment dwong mensen artikelen te lezen en video's te bekijken, maar in feite kan dit in het echt ook gebeuren, via tv, kranten en sociale media. Het is moeilijk niets mee te krijgen over oorlog en terrorisme.'

De resultaten zijn volgens Anna van Cauwenberge, universitair docent journalistieke cultuur en media aan de Rijksuniversiteit Groningen, erg interessant. 'Het is verrassend dat bij het lezen van een artikel of het kijken naar een video verschillende processen gaande zijn: een voor het verwerken van het beeld en de ander voor de tekst. De media kunnen hier veel van leren, met name media gericht op jongeren, zoals Instagram en Snapchat. Die gebruiken vooral beelden. Ze zetten dus wel aan tot actie, maar minder tot opinievorming.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.