Duitsland eert 'gevaarlijke denker' Nietzsche

Dat Friedrich Nietzsche nog steeds in staat is de Duitsers te inspireren en provoceren, blijkt uit de grote belangstelling voor zijn honderdste sterfdag, die gisteren bijna de dertigste verjaardag van Claudia Schiffer in de schaduw stelde....

Van onze correspondent Philippe Remarque

Over Nietzsche, de filosoof die God dood verklaarde, ging het de afgelopen weken in lezingen, toneelstukken en op een congres met feestweek in Naumburg. Weimar wijdt een grote tentoonstelling aan hem, waar in een 'Nietzsche-shop' borstbeelden te koop zijn. De Duitse posterijen gaven een Nietzsche-postzegel uit.

Rüdiger Safranski schreef een nieuwe biografie, die wordt geprezen om zijn toegankelijkheid. Een nieuwe uitgave van zijn verzameld werk kwam uit op CD-rom, zodat het vinden van een prikkelend Nietzsche-citaat voortaan een fluitje van een cent is. Sommige kranten drukten hele bijlagen met stukken van hedendaagse schrijvers en filosofen over.

Nietzsches stormachtige teksten hebben nog weinig aan kracht ingeboet, blijkt uit de vele pagina's die worden volgeschreven. Fascinerend is ook het romantische leven van 'de filosoof met de hamer', dat eindigte in krankzinnigheid. En vooral de latere verering door de Nazi's, die inspiratie vonden in zijn ideeën over de 'Übermensch' en de natuurlijke selectie en zijn afwijzing van de moraal als een uitvinding van de zwakken. Volgens experts verschijnt over de hele wereld elke week een boek over Nietzsche of zijn ideeën.

De toon van het Nietzsche-jubileum is opvallend positief. Jarenlang was de filosoof voor linkse Duitse denkers door de nazi-verering besmet. In de DDR, waar de meeste gedenkplaatsen te vinden zijn, was zijn werk daarom zelfs verboden. Die tijden zijn voorbij. 'Nietzsche te kritiseren, is uit de mode geraakt', stelde Der Tagesspiegel.

Er kan weer onbekommerd worden genoten van het 'wilde denken' van de originele Nietzsche, dat zo goed bij het individualisme van het huidige tijdperk past. De auteurs die de afgelopen weken over Nietzsche schreven, pogen hem vrij te spreken van de vroegere verdenkingen. Der Spiegel verhaalde hoe Nietzsches anti-semitische zuster Elisabeth de nalatenschap manipuleerde en zijn afwijzing van nationalisme en antisemitisme wegmoffelde.

Aanvoerder van de Nietzsche-fans is de omstreden filosoof Peter Sloterdijk, die Nietzsche ziet als de 'meester van het gevaarlijke denken'. Hij hield vrijdagavond een grote 'grafrede' in Weimar, de stad waar Nietzsche stierf. Hij sprak, als altijd in enigszins raadselachtige formuleringen, over het 'succesmerk Nietzsche'.

'Het thema van de twintigste eeuw is betrokkenheid op zichzelf. Nietzsche vestigde zijn naan als merknaam voor een succesvol immaterieel product, een literaire lifestyle-drug, het Nietzscheaanse design van het individualisme', aldus Sloterdijk. Zelf raakte Sloterdijk vorig jaar in opspraak toen hij aan de hand van Nietzsche filosofeerde over het fokken van een betere mens door gen-technologie. Critici trokken vergelijkingen met de nazi-filosofie. De waakzaamheid is niet helemaal verdwenen in intellectueel Duitsland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden