Dubbel slapen

'De uren slaap voor middernacht tellen dubbel.' Met deze volkswijsheid proberen ouders hun nachtbrakende kinderen af en toe op tijd naar bed te krijgen....

Is het waar dat het uitmaakt op welke tijden er wordt geslapen? Of is het genoeg als er gemiddeld zeven of acht uur onder de dekens wordt gelegen? Dr. Gerard Kerkhof, hoogleraar aan de Universiteit Leiden en de Universiteit van Amsterdam weet alles over de slaap, de invloed van de biologische klok en over ochtend- en avondmensen.

'In de volkswijsheid', zegt hij, 'zit wel een kern van waarheid. Daarvoor moeten we kijken naar het patroon van onze slaap en dit combineren met het verloop van de lichaamstemperatuur gedurende dag en nacht. En dan blijkt dat het kan uitmaken op welke uren er wordt geslapen.'

De slaap volgt een bepaald patroon, legt Kerkhof uit. De slaap begint met een diepe of Deltaslaap. Bij een gezond mens duurt de eerste diepe slaap een half uur tot veertig minuten. Dan volgt de droom- of REM-slaap (Rapid Eye Movement).

De eerste REM-slaap duurt maar kort: een of twee minuten. Deze wordt gevolgd door enkele lichtere stadia en weer een diepe slaap, gevolgd door een nieuwe REM-slaap. De diepe slaap wordt gedurende de nacht steeds korter en minder diep; de REM-slaap daarentegen wordt steeds langer en intensiever.

Maakt het voor de (eerste) diepe slaap niet veel uit wanneer je in slaap valt, de REM-slaap trekt zich wel iets aan van de tijd van de dag. De kans om in een REM-slaap te vallen, loopt namelijk parallel met het oplopen van de lichaamstemperatuur, zegt Kerkhof.

De lichaamstemperatuur is bij ochtendmensen het laagst rond half vier 's morgens en bij avondmensen iets later: rond half zes. Daarna begint de temperatuur weer op te lopen. De lichaamstemperatuur is het hoogst aan het eind van de middag.

's Morgens vroeg is de lichaamstemperatuur het laagst en de kans op een lange en intensieve REM-slaap blijkt dan het grootst. Iemand die nachtdienst heeft gedraaid en 's morgens om acht uur naar bed gaat, als de temperatuur van het lichaan stijgende is, heeft dus een probleem. De diepe slaap, waarmee iedere slaap begint, en de REM-slaap zullen elkaar bestrijden, zegt Kerkhof. De diepe slaap wordt in de weg gezeten door de REM-slaap.

Is dat erg? Wel een beetje, zegt Kerkhof. De diepe slaap is eigenlijk kwalitatief van een hogere orde dan de REM-slaap. Tijdens de diepe slaap herstelt het lichaam zich. Het is een periode van opbouw. Er worden eiwitten aangemaakt en het groeihormoon circuleert in het bloed. En het afweer- of immuunsysteem krijgt een oppepper.

'Als iemand langere tijd wakker is gehouden en eindelijk weer mag slapen, dan zal er veel meer diepe slaap gemeten worden. Kennelijk wordt er een rekening bijgehouden. De REM-slaap wordt maar voor de helft ingehaald.'

Zonder wetenschappelijk bewijs hadden onze voorouders dus wel een beetje gelijk met hun wijsheid over de uren voor middernacht. Dan krijgt de diepe slaap de meeste kans. Maar daar zullen jonge nachtbrakers weinig boodschap aan hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.