Droogte in bossen kan klimaatverandering versnellen

Bossen die te lijden hebben gehad van droogte herstellen langzamer dan tot nu toe werd gedacht. Na een droge periode kan het jaren duren voordat bomen normaal verder groeien, ontdekten Amerikaanse onderzoekers. Dit kan volgens de wetenschappers gevolgen hebben voor de snelheid waarmee de klimaatverandering zich voltrekt.

Dode en afstervende bomen in Los Padres National Forest in Californië. De staat kampt met extreme droogte.Beeld ANP

In de huidige klimaatmodellen wordt ervan uitgegaan dat bossen zich na een periode van droogte, waarin de groei beperkt is en bomen meer kans hebben om dood te gaan, vrijwel onmiddellijk herstellen. Dat blijkt niet te kloppen, zegt hoofdonderzoeker William Anderegg van de Universiteit van Utah. 'Wij ontdekten dat het na een droge tijd gemiddeld 2 tot 4 jaar duurt voordat de groei van bomen volledig is hersteld', aldus Anderegg telefonisch.

Verwacht wordt dat droge perioden, zoals nu in Californië en in Indonesië, de komende decennia vaker zullen voorkomen en langer zullen duren. Ze vormen in toenemende mate een gevaar voor de bossen. Volgens Anderegg dreigt er voor sommige bossen te weinig tijd over te blijven om zich tussen twee periodes van droogte te herstellen.

Het bos speelt een belangrijke rol bij het beperken van de gevolgen van klimaatverandering. Bomen nemen het broeikasgas CO2 op uit de atmosfeer en slaan dat vooral op in hun stam. Koolstof komt vrij als een boom doodgaat en ontbindt of wordt verbrand. Er kan een omslagpunt worden bereikt waarbij bossen meer CO2 uitstoten dan ze opnemen.

Klimaatverandering

De ontdekking dat bomen na droogte trager herstellen betekent vermoedelijk dat hun capaciteit om CO2 op te slaan kleiner is dan de klimaatmodellen tot nu toe aangeven, zeggen de onderzoekers. Anderegg: 'Als bossen minder koolstofdioxide kunnen opnemen, zal dit de klimaatverandering versnellen.'

Anderegg en zijn collega's deden onderzoek aan de hand van een database waarin gegevens over jaarringen van bomen in de hele wereld zijn opgeslagen. Ze keken naar de gevolgen van droogteperiodes sinds 1948 op meer dan 1300 plaatsen. Ze vonden verschillen per regio en per boomsoort, maar gemiddeld was de groei van een boomstam in het eerste jaar na droogte 9 procent trager dan normaal. In het tweede jaar was dat 5 procent, in het derde en vierde jaar was het verschil tussen normale en feitelijke groei verder afgenomen. De nadelige effecten waren het sterkst in droge en halfdroge gebieden op het noordelijk halfrond. Vooral dennenbomen zijn kwetsbaar.

Anderegg: 'Droogte beschadigt het watertransportsysteem van bomen. Tijdens droogte moeten bomen er hard aan trekken om water omhoog te brengen. Als de spanning in de houtvaten (die het water transporteren, red.) toeneemt kan de waterkolom breken. Er kunnen luchtbelletjes in komen, waardoor de sapstroom wordt afgesneden. Het is moeilijk hiervan te herstellen.' Daar komt bij dat bomen met 'droogtestress' gevoeliger zijn voor ziekten en schadelijke insecten.

Negatieve vicieuze cirkel

Niels Anten, hoogleraar gewas- en onkruidecologie aan de Wageningen Universiteit, deelt de bezorgdheid van zijn Amerikaanse collega's over de erfenis van droogte. 'Die effecten had ik wel verwacht. Wij hebben ooit gekeken naar de schade die wordt aangericht in bossen waar selectief wordt gekapt. De schadelijke gevolgen van het omvallen van bomen voor de bomen die blijven staan blijk je soms tien jaar later nog terug te zien in een tragere groei dan wel verhoogde sterfte.'

Anten vreest vooral dat bossen door snel opeenvolgende droge perioden in een negatieve vicieuze cirkel terechtkomen. 'In de tropen kan dit effect versterkt worden door de toenemende fragmentatie van het bos. Een klein plukje bos is van zichzelf al droger dan een groot aaneengesloten bos. Als bossen een aantal verschillende klappen krijgen kan dat rigoureuze effecten hebben.'

In de studie van Anderegg wordt weinig gezegd over tropische wouden. Dat komt doordat er minder gegevens bekend zijn over bomengroei in tropische bossen. In de tropen hebben de meeste bomen geen zichtbare jaarringen, omdat er weinig verschillen zijn tussen de seizoenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden