De opvanglocatie van asielzoekers in het Drentse Oranje.
De opvanglocatie van asielzoekers in het Drentse Oranje. © ANP

Dreigt er een 'asieltsunami'?

Berichten verspreiden zich dankzij internet vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. De Volkskrant gaat op zoek naar hele en halve onwaarheden en probeert de zin van de onzin te scheiden.

Het viel te verwachten. Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen deed de vluchtelingencrisis de emoties hevig oplaaien, en bestookten de partijen elkaar over en weer met cijfers.

Volgens Geert Wilders is er een 'islamitische asieltsunami' gaande: wel 'een half miljoen mensen per jaar', zouden ons land binnenkomen. Een akelig vooruitzicht, aldus de PVV-voorman, want deze 'testosteronbommen' zouden 'onze meisjes bedreigen' en een gevaar voor de veiligheid vormen. 'Nederland zegt nee tegen 500.000 asielzoekers die ons land gaan overstromen', aldus Wilders.

Van linkerzijde was er Jesse Klaver, die tijdens zijn eerste algemene beschouwingen als GroenLinks-fractieleider poneerde dat er volgend jaar juist 14.000 asielzoekers mínder zijn te verwachten, althans volgens de ramingen van het kabinet. Meer, meer, meer of minder, minder, minder: natuurlijk kan er maar één gelijk hebben. Of, ook denkbaar: ze hebben allebei ongelijk.

Wat is de bron?

Eerst de asieltsunami. Wilders komt op zijn tsunami door uit te gaan van een getal dat Jos Wienen, burgemeester van Katwijk en voorzitter asielzaken van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de avond daarvoor noemde in Nieuwsuur. Die dag alleen al zouden er 700 vluchtelingen in ons land asiel hebben aangevraagd, aldus Wienen. De rest is hoofdrekenen: 365 dagen maal 700 is 253.500 vluchtelingen per jaar. 'Als zij allemaal een partner meenemen, dan zijn dat een half miljoen mensen per jaar', aldus Wilders. 

De dag daarvoor kwam hij nog uit op 300.000 vluchtelingen. Wilders baseerde zich toen op een cijfer dat het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) zondag naar buiten bracht: vorige week hebben zich in ons land 3.100 vluchtelingen gemeld. Trek dat door naar een heel jaar, vermenigvuldig het met twee, en je komt uit op ruim 300.000 asielzoekers, redeneerde de PVV'er ook toen.

Asielinstroom

Jammer alleen dat zijn redenering niet klopt: er zitten enkele cruciale fouten in.

De eerste is nogal technisch. Als het COA het heeft over een 'asielinstroom' van 3.100, gaat het verwarrend genoeg níét om 3.100 asielzoekers. Vanwege een definitiekwestie vallen onder de 'instroom' ook herhaal-aanvragen van asielzoekers die eerder werden afgewezen, én verleende verblijfsvergunningen aan achtergebleven gezinsleden. Het échte aantal nieuwe asielzoekers ligt zo'n 1,7 keer lager, schat immigratiewatcher Flip van Dyke, die de statistieken al jaren volgt. 'Het is goed te realiseren dat dit NIET over mensen gaat, maar over aantallen procedures,' schrijft hij op zijn weblog

Er kwamen vorige week dus geen 3.100 asielzoekers het land binnen, maar een paar duizend, en 'misschien wel 2.500', schat Van Dyke ruim in. En op een dag waarop het COA een instroom van 700 meet, komen er in elk geval géén 700 nieuwe asielzoekers Nederland binnen. Een specificatie kan het COA zelf desgevraagd niet geven.

Meteen is daar fout nummer twee: dergelijke getallen mag je niet zomaar doortrekken naar het hele jaar. Neem de week met 3.100 - pardon, 2.500 - vluchtelingen. Dat was zeer extreem, beamen alle betrokken partijen. 'Die 2.500 is bijzonder, zeer bijzonder', aldus Van Dyke desgevraagd. 'Het komt doordat de prop uit de Balkan werd weggetrokken, en door het goede weer.'

Een boeiend overzicht in Trouw noemt nog meer factoren die de huidige situatie uitzonderlijk maken. De vluchtelingenkampen rondom Syrië kampen met voedseltekorten, waardoor men er weg trekt. In diverse landen doet het gerucht de ronde dat Europa binnenkort op slot gaat. Door het machtsvacuüm in Libië is er voor mensensmokkelaars een 'Libische route' geopend. De smokkelnetwerken zelf zijn sterk geprofessionaliseerd en ronselen actief vluchtelingen. En het is kalme zee waardoor de oversteek makkelijker is, om er een paar te noemen.

Dat de situatie vorige week zeer extreem was, blijkt ook uit andere cijfers. Een week vóór de 3.100 vluchtelingen was de instroom nog 1.800; en in de zomer stond de teller op zo'n 1.000 tot 1.500 aanvragen per week en in mei waren het er 500 per week. Wat na correctie dus neerkomt op 300 tot 900 'echte' asielzoekers. Het COA zelf schat dat de instroom dit jaar zal uitkomen op 33.600, ofwel zo'n 20.000 'echte' nieuwkomers. Geert Wilders stelt de 'tsunami' dus liefst 25 keer groter voor dan hij in werkelijkheid is.

Vermenigvuldigen

Dan zijn er nog wat details, die overigens allemaal wijzen in de richting van: Wilders zit te hoog. Asielzoekers halen niet allemaal gemiddeld één persoon binnen; volgens de statistieken van Van Dyke zijn het er eerder 0,8. Asielzoekers zijn niet allemaal 'testosteronbommen': slechts een derde is jongere (tussen 18 en 29 jaar), en ongeveer een kwart is vrouw. Ook zijn ze lang niet allemaal moslim - er zitten Noord-Koreanen, Russen, Kosovaren, Birmezen, Armeniërs, Chinezen, Georgiërs, Afrikanen en Syrische christenen bij.

En natuurlijk: de instroom met twee vermenigvuldigen voor het geval 'ze allemaal een partner meenemen', is al helemaal onzin. Gezinsleden zitten immers al inbegrepen bij het 'instroomcijfer' waarop Wilders en Wienen zich baseren (al zit daarop wel vertraging).

'Wilders doet mij sterk denken aan (Fred) Teeven', aldus Van Dyke. 'Die zei in mei vorig jaar dat er 65.000 asielzoekers naar ons land zouden komen. Het werden er 21.800. In de Eerste Kamer zei Dijkhoff (VVD-staatssecretaris Klaas Dijkhoff, red.) een paar maanden geleden dat Teeven de allerdrukste week tot dan toe had genomen en die maal 52 had gedaan.'  

Wat Wilders ook verzwijgt, is dat veel asielzoekers weer vertrekken, zeker op langere termijn. 'Bijna alle vluchtelingen willen naar huis', zoals Oxford-vluchtelingenonderzoeker Alexander Betts deze week verwoordde in een Britse analyse. 'Er is geen enkel bestaand onderzoek dat de politieke claim ondersteunt dat mensen in Europa asiel verlenen een aanzuigende werking heeft.'

(tekst loopt door onder afbeelding)

Ook Jesse Klaver verslikt zich in de definities en baseert zich op de instroomcijfers in plaats van de echte nieuwkomers, ontdekte Van Dyke. De toestroom neemt in werkelijkheid niet af met 14.000 asielzoekers, maar met zo'n 8.200. En dat is slechts een raming; zeker geen garantie.

Verhelderend is het bredere perspectief. De asieltoeloop piekte begin jaren negentig nog tot boven de 50.000, en neemt sindsdien gestaag af, onder meer door vluchtelingenopvang in de regio en door de strengere regels. Inderdaad is er sinds ongeveer 2012 sprake van een scherpe stijging. Maar nog altijd ligt het aantal asielaanvragen ver beneden het niveau van de vorige decennia.

Een tsunami kun je dat moeilijk noemen - de voorgaande decennia hielden we immers ook droge voeten, terwijl het toen veel harder stroomde.

Oordeel