Bananenoogst in Panama
Bananenoogst in Panama © REUTERS

Doorbraak in onderzoek met resistente 'elitebanaan', maar oplossing is 'er nog lang niet'

Australische onderzoekers hebben samen met de Wageningen Universiteit (WUR) een banaan gemaakt die resistent is tegen de gevreesde Panamaziekte. Het onderzoek werd vorige week gepubliceerd in het blad Nature Communications.

De Panamaziekte, veroorzaakt door een schimmel, tast verschillende soorten bananen aan, waaronder de veelgegeten Cavendishbanaan. Deze 'exportbanaan' is goed voor 40 procent van de wereldproductie en ruim 85 procent van de wereldhandel. De schimmelziekte bedreigt plantages in Azië, Afrika en het Midden-Oosten en de vrees bestaat dat de schimmel ook naar Zuid-Amerika overslaat.

Het is heel bijzonder dat deze banaan het drie jaar volhield in een volledig verrotte plantage

Martijn Rep, onderzoeker UvA

De onderzoekers hebben het gen, dat ze vijf jaar geleden ontdekten in een wilde bananensoort, met genetische modificatie in de Cavendishbanaan geplaatst en laten groeien in een besmette plantage in het noorden van Australië. Van de tien lijnen bleef er één lijn gedurende de drie jaar durende proef volledig schimmelvrij.

Eindelijk eens positief nieuws, zegt Gert Kema, buitengewoon hoogleraar plantgezondheid (tropische fytopathologie) aan de WUR, die het Nederlandse onderzoeksteam leidt en de bananenziekte al jaren onderzoekt. 'We hebben voor het eerst bananen gemaakt die standhouden tegen de ziekte.' Ook Martijn Rep, die de schimmelziekte vanuit de UvA onderzoekt, is verrast over het nieuws. 'Het is bijzonder dat deze banaan het drie jaar heeft volgehouden in een volledig 'verrotte plantage'.

Lang dachten we problemen in de landbouw met bestrijdingsmiddelen op te lossen, maar elitebanaan bewijst dat het niet meer werkt

Sebastien Carpentier, KU Leuven

Toch zijn ze er nog lang niet. Het gedrag van het gen, dat van nature aanwezig is in de Cavendish maar niet actief genoeg om weerstand te bieden, is nog een raadsel, zegt Kema. 'Er kunnen andere mankementen optreden en ook moet smaak getest worden.' Het is dus niet even 'gen erin en klaar', aldus Kema. 'Deze veldproef moet nog minstens vijf jaar langer staan om de juiste planten te selecteren. En we weten echt niet hoe lang het gen bescherming biedt.' Dat de Cavendishbanaan, geïntroduceerd nadat de Panamaschimmel in de eerste helft van de vorige eeuw een slachting in Zuid-Amerika aanrichtte, het nog best lang heeft volgehouden, zegt weinig. Resistentie wordt vroeg of laat doorbroken, aldus Rep. 'De vraag is wanneer.'

De Cavendishbanaan is juist bijzonder kwetsbaar voor ziekten omdat deze soort geen zaden heeft. De plant wordt gestekt, en de vruchten zijn dus allemaal klonen van elkaar. 'Ook meer variëteit in de bananenteelt is noodzakelijk', zegt Sebastien Carpentier van de KU Leuven, die bananendiversiteit onderzoekt. 'Lang dachten we problemen in de landbouw met bestrijdingsmiddelen op te lossen, maar deze elitebanaan bewijst dat het niet meer werkt.'

Een banaan waaraan genetisch gesleuteld is, komt Europa voorlopig niet in vanwege strenge regelgeving. Nieuwe technieken en chemische bestrijdingsmiddelen laten echter lang op zich wachten en intussen rukt de schimmel op. Rep: 'We hebben eigenlijk geen tijd.'