nieuws warmere soorten

Door klimaatverandering rukt plankton 600 kilometer op naar het noorden

Het plankton in zee is door de opwarming van de aarde van samenstelling veranderd. De kleine, drijvende amoebes die vandaag voor de Hollandse kust leven, dobberden vroeger een kilometer of 600 zuidelijker, ongeveer ter hoogte van Bretagne.

Het huisje van een foraminifoor. In het echt is het schelpje niet groter dan een zandkorrel. Beeld NIOZ

Overal ter wereld veranderde de minuscule, dobberende dierentuin van zeewezentjes genaamd ‘foraminiferen’ de afgelopen twee eeuwen grondig van samenstelling, in reactie op het opwarmende klimaat. Dat stellen wetenschappers van het Duitse onderzoeksinstituut Marum in een omvangrijke, nieuwe analyse in vakblad Nature.

Warmere soorten foraminiferen rukten op naar het noorden, in een tempo van zo’n 40 kilometer per tien jaar, terwijl soorten die zich meer senang voelen in koeler water in aantal afnamen. ‘Een verandering die we uiteraard wel hadden verwacht’, zegt de Nederlandse hoofdonderzoeker Lukas Jonkers. ‘Maar we hadden niet voorzien dat het signaal zó duidelijk zou zijn.’

Foraminiferen (letterlijk: ‘gaatjesdragers’) zijn in zee drijvende eencellige amoebes die vooral bekend zijn vanwege de vaak fraaie kalkschelpjes die ze bouwen. ‘We wisten nog altijd niet goed hoe hun samenstelling eruitzag voor de menselijke invloed van de industriële revolutie zich deed gelden’, vertelt Jonkers, telefonisch vanuit Bremen. Die lacune vult het team nu op, door de hedendaagse soortensamenstelling te vergelijken met maar liefst 3.774 gemeenschappen van allang dode foraminiferen uit het bovenste laagje van de zeebodem – een momentopname van het zeeleven van de afgelopen eeuwen.

Interessant, reageert desgevraagd bioloog Lennart de Nooijer van het Nederlands instituut voor zeeonderzoek NIOZ. Kritiek heeft hij ook: wie weet zijn er wel heel andere factoren die de samenstelling beïnvloeden. ‘Het voedselaanbod, de zuurgraad, het zoutgehalte: die doen er allemaal toe’, zegt hij. ‘Het vervelende met klimaatverandering is dat er van alles tegelijk verandert, waardoor je heel moeilijk één factor, zoals temperatuur, afzonderlijk kunt bekijken.’

Jonkers wijst er echter op dat de gemeten temperatuurveranderingen van het zeewater de waargenomen omslagen voor 85 procent verklaren. ‘Natuurlijk spelen er andere zaken mee. Maar der meeste variatie die we zien, kunnen we toeschrijven aan temperatuurverandering.’ Overigens zag hij op de zeldzame plekken waar de oceaan juist afkoelde, zoals voor de kust van Groenland, ook meer ‘koele’ soorten.

Het wel en wee van de foraminiferen is relevant, omdat de gaatjesdragers bij het bouwen van hun schelpjes direct invloed uitoefenen op de hoeveelheid CO2 in de dampkring. ‘De hoeveelheden zijn gigantisch. Ze maken de helft van alle kalk die in de oceaan wordt aangemaakt’, vertelt De Nooijer. Zo bestaat de witte krijtkust van Engeland grotendeels uit skeletjes van foraminiferen en vergelijkbare eencelligen.

De wereldkaart van de zee, met in kleur de opwarming (of afkoeling) per decennium. Opvallend is dat er bij Antarctica en Groenland ook gebieden zijn die afkoelden. Beeld Nature, Marum

Onze essentiële recente stukken over klimaatverandering:


Het klimaat verandert toch altijd?
We zetten de voornaamste argumenten van de klimaatsceptici – én de kijk van de wetenschap – op rij.

Het is 2069, en het leven gaat gewoon door
Het einde van Miami, Venetië ontruimd, maar in 2069 zijn we het ergste dan toch te boven gekomen. Een min of meer optimistische terugblik vanuit de toekomst.

Gletsjers leven!
Robert Macfarlane schreef zijn nieuwe boek over de diepe tijd en de betekenis van klimaatverandering daarin. We spraken hem.

CO2 kan ook een nuttige grondstof zijn
Er zijn steeds meer pogingen om het broeikasgas CO2 ten goede te gebruiken. We zetten vijf van de experimenten op rij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden