Dood en verderf in de dierenwinkel

Hoogeveen was voor een dag niet weg te slaan uit de journaals. In de net geopende dierenwinkel Annen Animal Centre raakten bezoekers bedwelmd en overleden drie kaaimannen en tientallen vogels....

Kut, de kaaiman is koud! Die koele constatering van vrijdag 2 november is de opmaat voor wat drie dagen later binnen enkele uren zou uitgroeien tot het Mysterie van Hoogeveen, zoals burgemeester Willem Urlings het zou gaan noemen. Een tot de dag van vandaag onopgehelderd raadsel, eerder iets voor mistige berggebieden van Ierland dan de nuchtere laagvlakte van Drenthe.

Kaaimannen op een industrieterrein ver buiten het centrum van Hoogeveen, tussen afvalverwerker, autodealers en distributiecentra – wat deden ze daar?

Oprechte dierenliefde, bezweren de broers Danny (24) en Jeffrey (27) Annen, die op deze mistroostige locatie een maand eerder het Annen Animal Centre hadden geopend: ‘De kaaiman die het eerst overleed, hadden wij overgenomen van een particulier, die hem in een aquarium van een bij twee meter hield. Belachelijk: het beest was nu tachtig centimeter, maar veel eigenaren realiseren zich niet dat ze wel twee, drie meter kunnen worden.’

De drie lotgenoten waren niet bedoeld voor de verkoop, zeggen de eigenaren: hun nieuwe rol was die van aandachtstrekker in de metersbrede etalage van de zaak. Ze hadden er gezelschap van duizenden (tropische) vogels, knaagdieren uit alle windstreken en aquariumvissen.

Een maand eerder, bij de opening van de vestiging in Hoogeveen, dachten ze nog dat ze alles voor elkaar hadden met hun ultramoderne bedrijf. Nobele doelen hoorden tot de bedrijfsfilosofie: schoolklassen werden rondgeleid, om kinderen vertrouwd te maken met wat erbij komt kijken om een huisdier te nemen. Wie vragen had, kon terecht bij de Infobalie, en elke zaterdag hield dierenarts Peter van Werven gratis spreekuur voor minder vermogenden. Jeffrey Annen: ‘Als je met je zieke cavia minimaal 25 euro moet betalen voor een consult, is de kans groot dat mensen hem de nek omdraaien en voor 12,50 een nieuwe kopen. Dat wilden we voorkomen.’

Een dag voor de dode kaaiman waren vertegenwoordigers van de Dierenbescherming en de Algemene Inspectie Dienst (AID) van het ministerie van Landbouw nog langs geweest voor een periodieke controle. ‘Een 10 met een plus’ kregen de eigenaren naar eigen zeggen voor de omstandigheden in hun nieuwe zaak.

Een etmaal later was de eerste kaaiman koud en hadden tientallen vogels de geest gegeven, met onbekende oorzaak.

Toch klonk de boodschap die Danny en Jeffrey die maandagmorgen op de deur van hun inmiddels gesloten winkel plakten al tamelijk beslist, of op zijn minst insinuerend. ‘Gesloten wegens vermoedelijke vergiftiging’.

Buitenkansje

Buitenkansje
Een vermoeden dat werd gevoed door dierenarts Peter van Werven. Je mag het misschien niet zeggen, maar vakmatig gezien waren het mooie dagen voor hem. Als vast contact was Van Werven (geruite bloes, bruingroene bodywarmer en de ontsmettende lucht van Dettol om zich heen) al betrokken bij het AAC, en nu had hij een buitenkansje: ‘Een kaaiman opensnijden, dat had ik nog nooit gedaan’. De arts doet in de regio Hoogeveen weliswaar kleine en grote huisdieren, maar een kaaiman, nee, die had hij in zijn dagelijkse praktijk niet eerder ontmoet.

Buitenkansje
Zijn bevindingen deden hem de ogen knipperen: in de buik van het dier bevonden zich mysterieuze harige balletjes, waarvan er ook een aantal in het verblijf van de dieren waren aangetroffen. Alarm bij de dierenarts. Dat het geen zuivere koffie kon zijn, wist hij meteen: de donderdag voor het drama had hij nog geconstateerd dat de dieren in blakende gezondheid verkeerden. ‘Een koudbloedige doet er maanden over om dood te gaan. Ze stoppen met eten, teren langzaam in, en kwijnen weg. Die zijn niet ineens op slag dood.’

Buitenkansje
Met de eetlust van deze kaaiman was niets mis geweest: twee dagen voor zijn dood had hij nog een muis verorberd. Die diagnose zag Van Werven bevestigd op zijn snijtafel: de kaaiman had al zijn vet nog. Niets wees op acute hartstilstand, tumoren of een andere acute doodsoorzaak. Toxificatie, vergiftiging waardoor dan ook, was de enige optie, volgens Van Werven. En daar waren de balletjes.

Buitenkansje
De andere twee kaaimannen had hij voor de zekerheid ‘gelaxeerd’, en verrek: harige balletjes kwamen eruit.

Buitenkansje
Het weekend hoorde Van Werven al over verhoogde vogelsterfte in het AAC. Op zoveel duizenden vogels is een sterfte van vijf tot tien vogels per dag ‘normaal’, zegt hij. Nu waren het er dertig, veertig per dag. Hier zat een luchtje aan.

Buitenkansje
Die maandagmorgen verheugde Van Werven zich nog op een nieuw bezoek aan het AAC. Te laat: De zaak en omgeving ging ‘op slot’, Van Werven mocht er al niet meer in, en werd door de politie naar de buurman gedirigeerd, motorspeciaalzaak Kiri.

Buitenkansje
Pas later vertelde een diergeneeskundig medewerker van de universiteit hem dat de bolletjes heel normaal zijn: net als uilen en andere roofdieren verzamelen kaaimannen onverteerde etensresten als botjes en haren tot braakballen in de maag. Van Werven: ‘Dat wist ik niet. Zoveel ervaring met kaaimannen heb ik niet. En dan nog blijft het verdacht dat alle drie de beesten die ballen precies op dezelfde plek lozen.’

Buitenkansje
Maar toen hadden de broers Danny en Jeffrey al aangifte gedaan bij de politie, wegens ‘vergiftiging’.

Buitenkansje
Om negen uur die maandagmorgen arriveerden twee agenten voor nader onderzoek.

Buitenkansje
Sjoerd Robijn, in zijn eentje de gehele redactie van de lokale website regiohoogeveen.nl, kwam tegen elven voor een interview over de kaaiman. Nog niemand ziek. Dat duurde tot twee uur die middag, toen de eerste melding bij de politie binnenkwam. Een medewerker had na het oppakken van de harige bolletjes klachten gekregen. Ambulance en politie rukten uit richting industrieterrein De Wieken.

Buitenkansje
Het was Danny Annen zelf. ‘Het is niet te beschrijven wat me overkwam’, zegt hij. Hij had opgezwollen, rood uitgeslagen handen, kreeg hoofdpijn, werd misselijk en voelde tintelingen, branderigheid, had waterige ogen, een verhoogde bloeddruk en dito hartslag.

Buitenkansje
’s Middags zouden er meer volgen met klachten: medewerkers van het AAC, maar ook een politieagent.

Jolige grappen

Jolige grappen
Op redacties van kranten en journaals leek nog niets aan de hand. Er werd gegniffeld om het eerste, vijfregelige ANP-berichtje ‘Personeel onwel in dierenzaak’, dat om 17.03 uur binnenkwam, tussen nieuws als ‘Kinderpornonetwerk maakte video’s op maat’, ‘GPD doet aangifte tegen ministerie’ en ‘Proces heeft Holleeder opgelucht’ – dwingender kwesties dan een dierenwinkel. Collega’s maakten jolige grappen over ruftende kaaimannen en togen opgeruimd huiswaarts.

Jolige grappen
Urenlang bracht Danny Annen door in een ambulancewagen, verzorgd door hulpverleners met kapjes voor de mond. ‘Je hebt jezelf niet meer onder controle’, zegt hij, terugkijkend.

Jolige grappen
Pas toen hij weer buiten kwam, zag hij de enorme ‘poppenkast’: een traumahelikopter was gearriveerd, en inmiddels ook tientallen journalisten, cameraploegen en andere belangstellenden.

Jolige grappen
Onder hen radio- en tv-verslaggever Rienk Kamer, regionaal correspondent voor het NOS-Journaal. Nadat een veldhospitaal was ingericht op het parkeerterrein voor de winkel, had Kamer zijn redactie in Hilversum gebeld. ‘Een raar geval’, meldt hij, en hij stapte vast in zijn auto naar de plek des onheils. ‘Ik kwam aan, het was al donker, en het zag er alarmerend uit: overal lampen, hulpverleners, ambulances, en dat op een industrieterrein – ook al zo raar.’

Jolige grappen
Om half zeven roept burgemeester Urlings alarmfase Grip 3 uit: het rampenplan. Hulpverleners trekken isolatiepakken aan, 105 aanwezigen moeten in quarantaine.

Jolige grappen
Om half acht arriveert een toxicoloog. 23 aanwezigen worden buiten ontkleed, en onder toeziend oog van brandweerlieden poedelnaakt ontsmet met een soort brandweerslang, alvorens naar het Groninger ziekenhuis te worden vervoerd.

Jolige grappen
Een tweede telefoontje naar de Journaalredactie: ‘Dit ziet er ernstig uit’.

Jolige grappen
En toen ging het los: het verre Hilversum was in opperste staat van alarm; per koerier werd verslaggever Kamer kreeg door het NOS-Journaal voorzien van een gasmasker en beschermende pakken. Zijn berichtgeving werd twee uur later de opening van het achtuurjournaal. Op Paleis Het Loo werd die avond de AKO-prijs uitgereikt aan A.F.Th. van der Heijden, de vrede met Grunberg getekend, maar de volgende ochtend won de dierenwinkel het op de voorpagina’s van vrijwel alle kranten.

Jolige grappen
Om vijf uur die middag ging de telefoon bij Willem Urlings, burgemeester van Hoogeveen. De dienstdoende officier van de politie, met een eerste melding over klachten bij de dierenwinkel. Opschalen en afschalen, is dan het credo. Oftewel: van alarmfase Grip 1 naar Grip 3, en weer terug, tot Grip 0 – het zijn termen uit het crisismanagement. Urlings weet daar alles van: hij zit al jaren in het Landelijk Beraad Crisisbeheersing,

Jolige grappen
Misschien is het wel daarom dat Hoogeveen deze dag voor het eerst sinds het ontstaan in 1551 vrijwel alle stadia doorliep tot aan de een-na-hoogste staat van alarm.

Jolige grappen
Misschien hoort het ook wel bij zulke alarmfases dat de lokale geruchtenvorming stevig op gang kwam, zoals nog te herlezen valt in de comments op berichten van de website regiohoogeveen.nl: was er niet eerder al een mysterieuze, want onopgehelderde brand in de vorige AAC-vestiging van Annen in Schuinesloot, nabij Slagharen? Waren er niet verhalen over familiaire vetes bij de Annens? Bewees de stelligheid waarmee deze maandagmorgen werd uitgegaan van vergiftiging niet meteen de waarheid hiervan?

Jolige grappen
Wat de geruchtenvorming niet erg dempte, was de schuchtere houding van de broers Annen bij alles dat naar publiciteit riekte. Ze hielden zich direct na 5 november stil en onbereikbaar. Hangende het onderzoek hadden ze een spreekverbod, was steeds de lezing, maar daarvan is volgens politiewoordvoerder Neef niets waar (‘Wij hebben de familie nooit iets verboden’), net zoals de winkel van de politie al een week na het drama weer open mocht.

Jolige grappen
Vorige week gaven de Annens een korte persconferentie, om zich daarna weer terug te trekken in zwijgzaamheid. Over de geruchten zijn ze al even kort. ‘Onzin’, zeggen ze, en kijken daarbij de vragensteller indringend aan. Daarna is het lang stil.

Jolige grappen
De winkel van Roderick Kiridongo, van de aangrenzende motorspeciaalzaak Kiri, was die dag opvangcentrum voor talloze aanwezigen. ‘Ik had klanten in de zaak en die mochten van de politie niet eens meer naar huis’. Hij had met zijn buurjongens te doen, en zette een inzamelingsactie op touw. Helaas: de teller kwam deze maand niet verder dan ruim 1.300 euro, maar die stand moeten we volgens Kiridongo ook weer niet lezen als thermometer van het medeleven te Hoogeveen: ‘Het duurde weken voordat de girorekening van de stichting in werking kwam. Tot die tijd kregen donateurs hun giften automatisch teruggestort.’

Schadepost

Schadepost
Zelfs een veelvoud ervan zal niet in verhouding staan tot de schade die 5 november de Annens heeft toegebracht: minimaal twee ton, zeggen zij zelf. De verzekering keert niets uit, en elke dag dat het AAC op last van de autoriteiten langer gesloten moet blijven, wordt de schadepost groter. Een extra kredietaanvraag werd door de lokale ABN Amro-bank doorgeschoven naar de afdeling Bijzondere Kredieten. De vijftien man personeel staan goeddeels op straat, de Annens verstrekken zelf dagelijks voer aan de leguanen, de Chinese eekhoorn, de waterschildpadjes en de duizenden vissen die nog resten in de aquaria aan de muur. De riante etalage waarin de kaaimannen lagen is leeg, het geruimde vogelvertrek mag nog altijd niet worden betreden.

Schadepost
Mannen in witte pakken, versufte ratten in de omgeving, harige bolletjes, stellige uitspraken die later werden ontkend en onderzoeken die tot niets leiden; het doet denken aan de clown die nooit gezien werd in Oude Pekela. Liefhebbers van mysteries en complottheorieën kunnen, jaren na de Bijlmerramp, hun hart ophalen aan een nieuw gevalletje van onder de pet gehouden vraagstukken. Die versufte ratten en muizen bijvoorbeeld die sinds die dag rondom de vuilverwerking Gansewinkel zaten, hoe kan dat? Altijd stoven ze weg, nu lagen er dode op de weg.

Schadepost
En die leider van het onderzoeksteam van het Universitair Medisch Centrum in Groningen, die aan de slachtoffers had verklaard dat de klachten verdacht veel deden denken aan nitroaniline, een uiterst giftig goedje dat onder meer bij het maken van verf wordt gebruikt? Het is nooit aangetoond. Burgemeester Willem Urlings, terugkijkend op de zaak: ‘Er is die dag veel gezegd, maar nergens is iets gebleken van een aanwijsbare oorzaak, noch van blijvende schade voor de gezondheid.’

Schadepost
Op 7 december overleed de derde kaaiman. De twee leguanen hebben het moeilijk gehad, de afgelopen tijd. Ze aten slecht, en vielen af. Maar het lijkt beter te gaan, na dwangvoeding door dierenarts Van Werven.

Zinsbegoocheling

Zinsbegoocheling
Geen mens heeft klachten overgehouden aan het mysterie. Maar iedereen die je spreekt, zegt: er moet iets zijn geweest. Wat? Niemand die het weet. Collectieve zinsbegoocheling, zoals je vanzelf jeuk krijgt wanneer iemand over vlooien praat? Massahysterie, zoals sociaal psycholoog Hans van de Sande van de Rijksuniversiteit Groningen in de Volkskrant beweerde?

Zinsbegoocheling
‘Als dat wetenschap heet, dan kan ik het ook’, zegt Roel Barkhof, door de familie aangesteld als woordvoerder. ‘Er zijn hier wel degelijk mensen met uitslag gezien, misselijk en beroerd – dat is geen schijn. En er zijn dieren doodgegaan, dat is toch ook niet zonder reden?’

Zinsbegoocheling
Maar toch. Het raadsel van Hoogeveen zal misschien voor eeuwig blijven bestaan. Het RIVM, de AID en technische recherche hebben hun onderzoeken zonder resultaat gestaakt. ‘Van een bacteriologische of virologische oorzaak is niets gebleken’, luidt inmiddels de officiële mededeling. De politie Hoogeveen heeft haar onderzoek ‘in sluimerstand’ staan, zegt Dirk Neef van het lokale politiekorps: ‘Zolang zich geen nieuwe feiten aandienen, kunnen we niet verder’. Ja, ook hij weet van de geruchten en theorieën over de familie en de affaire die in de Hoogeveense gemeenschap de ronde doen. Die zijn onderzocht, maar feiten waren opnieuw niet te vinden, aldus Neef.

Zinsbegoocheling
Het technische onderzoek van het Nederlands Forensisch Instituut is de laatste strohalm in deze zaak. Begin komend jaar worden de resultaten van het chemisch-technische onderzoek naar microsporen bekend. Maar alle autoriteiten houden er rekening mee dat het mysterie van Hoogeveen nooit zal worden opgehelderd.

Zinsbegoocheling
Gebeurt wel vaker. Burgemeester Willem Urlings, herinnert zich: Vlaardingen, maart 2006. Tien kinderen werden toen onwel tijdens een gymles op hun basisschool, evenals enkele medewerkers van een naastgelegen apotheek. Groot alarm, alles werd verdacht: tot aan de nabije gsm-masten en het drinkwater toe, maar nooit werd de zaak opgehelderd.

Zinsbegoocheling
Een tijdje had het er die avond op geleken dat journalisten, fotografen, hulpverleners en anderen van de 105 ‘potentiële slachtoffers’ de nacht in quarantaine moesten doorbrengen. Hier en daar werd gevloekt onder de aanwezigen. Maar dat kwam nog goed: ’s nachts na half twee mocht iedereen naar huis en stapte NOS-verslaggever Rienk Kamer thuis gewoon in zijn eigen bed, niet eens afgedoucht. Zijn gasmasker en pak van de NOS liggen nog ongebruikt achter in de auto. Die avond had hij de opening-Journaal gehad, zoals dat heet, en op dat moment was dat misschien best terecht. ‘Maar eigenlijk denk ik: dit was allemaal onzin.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden