Column Joost Zaat

Dokters maken al die geneesmiddelenepidemieën helemaal zelf

Voor de een-na-laatste keer is het maandag de eerste werkdag in de zomertijd. Maandagmorgen zijn er door die biologische klokstoring vast meer slaaptreurende mensen en ontregelde kinderen dan normaal. Slecht of te kort slapen is met of zonder zomertijd heel gewoon. 

‘Ik heb alles al geprobeerd en het lukt gewoon niet.’ De twintiger die me dat pas vertelde, had inderdaad al een hoop gedaan: een halfuurtje voor het slapen telefoon en laptop uit, mediteren, lekker bed en geen koffie. Door haar slechte slapen verzuimde ze veel. ‘Misschien mag ik wel niet afstuderen, kan ik niet een pilletje krijgen. Voor even?’ 

‘Nee, slecht idee.’ We praten over studeren, over hoe ze met stress en moeilijke stukjes in de scriptie kan leren omgaan en over hulp leren vragen. Na een kwartiertje ben ik toch nog wat vergeten te vragen. Ze blijkt elke avond tot laat nog intensief te sporten. Een beetje bewegen helpt om ietsje beter te slapen, hoewel dat niet heel gedegen is onderzocht, maar of intensief sporten vlak voor het slapen kwaad kan, weten we niet. Het staat wel in de huisartsenrichtlijn

Mijn boerenverstand zegt dat vijf dagen in de week aan gewichten sjorren sowieso niet hoeft. Je wordt er wel sterk van maar dat ‘overdreven gezonde gedrag’ verergert haar slaapprobleem misschien. Zonder bewijs uit de wetenschap moet ik toch dokteren. Dus: ‘Ook al ben je moe, moet je naar je stage en je school, is het verstandig met je mentor te praten. Ga voortaan meteen na je stage naar de sportschool en eet pas daarna. Pillen werken averechts.’

Een eeuw geleden kreeg je een barbituraat als je niet kon slapen. Bij een overdosis ging je dood. Nu gebruiken we die middelen alleen nog voor euthanasie. Een halve eeuw later kwamen de ‘pammetjes’. Dood ging je daar niet meer van, beetje suf overdag werd je wel, je sliep er slechts een kwartiertje langer door en kon er na een paar weken bovendien moeilijk van afblijven. Desondanks hoorden die pillen binnen de kortste keren een tijdlang tot de meest voorgeschreven geneesmiddelen. Twintig jaar geleden gingen dokters bij een beetje tobben antidepressiva geven en nu stoppen ze je bij pijn vol met sterke opiaten. 

Dokters maken al die geneesmiddelenepidemieën helemaal zelf, op aandringen van de industrie en onder invloed van de publieksvraag om pillen in plaats van gedragsaanpassingen. Elke keer lukt het dokters om het gebruik weer in te perken. Met achterlating van een fikse groep verstokte gebruikers, dat wel. De politiek heeft daarbij een kleine maar niet onbelangrijke rol. Zo worden slaapmiddelen – meestal – niet meer vergoed, en dat remt gebruik. In 2018 ging er voor 45 miljoen euro aan slaappillen over de apothekerstoonbank. Bijna drie keer zoveel als voor andere ‘bedactiviteiten’-pillen zoals Viagra en aanverwanten (16 miljoen) en de anticonceptiepil (52 miljoen).

Als politici nu vanaf 2021 voor altijd wintertijd regelen, is uw biologische klok daar dankbaar voor. Hopelijk slaapt u dan vanzelf ietsje beter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden