'Doen we niets, dan zoekt talent elders zijn heil'

De Kamerverkiezingen zijn pas in maart. Toch vraagt de Wetenschapsagenda het volgend kabinet al om extra geld: 1 miljard voor onderzoek en innovatie.

Louise Gunning. Beeld Novum

Toen de Nationale Wetenschapsagenda afgelopen december met enige fanfare werd gepresenteerd, ging het over samenwerkende disciplines, nieuwe verbindingen, onbenutte kansen en heel veel intrigerende wetenschap, maar over één ding ging het nadrukkelijk niet: het geld.

Tot vandaag. Een brede coalitie van kennisinstellingen, universiteiten en bedrijven overhandigt donderdag in de Eerste Kamer een investeringsagenda voor de Nederlandse wetenschap. Om onderzoek en innovatie op peil te krijgen is elk jaar 1 miljard euro nodig. Daarbij gevoegd: een portfolio van 25 hoofdthema's voor onderzoek. Sommige sterk toegepast, andere zuiver wetenschappelijk.

'De agenda wilde eerst laten zien hoe centraal de wetenschap in de maatschappij en de publieke nieuwsgierigheid staat, voor we over financiering zouden spreken', zegt Louise Gunning, die na haar vertrek vorig jaar bij de opstandige UvA sinds januari de wetenschapsagenda leidt. 'Bovendien waren we daar met zo veel partijen en belangen niet zomaar uit.'

Nu vraagt u boter bij de vis.

'Voldoende voor een krachtig en concreet signaal. Dit is niet alleen een pleidooi voor meer geld. Het is een echt investeringsvoorstel, met een inhoudelijk dossier waarin de grootste kansen worden aangewezen.'

Nederland zou gek zijn om er niet mee aan de slag te gaan?

'Onderzoek en innovatie zijn cruciaal voor onze toekomst, maar we halen niet eens de norm die we in Europees verband hebben afgesproken. En berekeningen laten zien dat we een 0,5 miljard minder gaan uitgeven aan onderzoek, de komende jaren, als er niets verandert. Dat kan zo niet doorgaan. De behoefte aan oplossingen neemt toe en de capaciteit om die te vinden wordt kleiner.'

Hoe komt u op dat bedrag van een miljard extra per jaar?

'Om te beginnen is dat een reparatie van de afnemende investeringen. Vooral dat aardgasgelden wegvielen voor wetenschap was een klap. Per thema in de wetenschapsagenda is nagegaan wat er kan en wat het kost. Dan kom je op iets van 2 miljard. Stel dat je daarvan een kwart echt optuigt, dan is dat het eerste 0,5 miljard.'

En de andere helft?

'Daarnaast is er de draagkracht: zorgen dat we ook straks voldoende goeie wetenschappers hebben. Niet alleen aan de universiteiten. Wetenschappelijke kundigheden zijn ook in bedrijfsleven, bestuur en onderwijs van groot belang.'

Wat gebeurt er met al dat geld?

'Van alles. Bruggen bouwen tussen vakgebieden die elkaar op bepaalde vraagstukken blijken tegen te komen, nieuwe centra opzetten. Dat heet in ons voorstel het investeren in spankracht: zorgen dat de wetenschap veerkrachtiger is, beter in staat om de grote vragen op te pakken.'

Dus u zegt: zulke academici hebben we straks niet meer, als we niet oppassen?

'De Nederlandse wetenschappen doen het internationaal nog steeds goed, sommige bedrijven zijn zeer innovatief. Nederland staat hoog in de lijstjes, ook als innovatieland. Maar dat blijft niet vanzelf zo. Onze vrees is dat de pijplijn leeg raakt. Talent zoekt elders zijn heil, als de omstandigheden niet veranderen hier. Jonge onderzoekers moeten meer kansen krijgen om ideeën te ontwikkelen. Maar zelfs loopbaanbeleid is een issue.'

In het 'topsectorenbeleid' had het bedrijfsleven veel te zeggen over geld voor onderzoek. Dat zette kwaad bloed. Is dit niet méér bemoeienis met vrije wetenschap?

'Met de wetenschapsagenda hebben we gezien dat er veel meer raakvlakken zijn dan wetenschappers en bedrijven zich vaak realiseren. Van de topsectoren hebben we geleerd hoe je samenwerkt. De helft van het miljard gaat niet voor niets in de breedte naar de wetenschap. Fiftyfifty, dat is het uitgangspunt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden