columncasper albers

Doemscenario’s over het klimaat zonder handelingsperspectief werken averechts

null Beeld

Het gaat niet de goede kant op met het klimaat. Het nieuwste klimaatrapport van het klimaatpanel IPCC schetst in vergelijking met de vorige editie uit 2014, een nóg grimmiger beeld. De zeespiegel stijgt sneller dan het vorige rapport voorspelde, de aarde wordt nog warmer – 47 graden in Siberië deze zomer, en natuurrampen gaan nog vaker voorkomen. De kans op extreme overstromingen in West-Europa is tot wel een factor negen groter geworden. En ga zo maar door. Het is dan ook niet gek dat van alle kanten mensen met wanhoopskreten in de categorie ‘we gaan er allemaal aan’ en ‘de mensheid is gedoemd’ komen.

En toch zijn die kreten zwaar overdreven. De overstromingen in juli hebben in Duitsland aan 177 mensen het leven gekost. Een verschrikkelijk groot aantal maar tegelijkertijd een fractie van de 83 miljoen inwoners van Duitsland. Er zijn nog vijfhonderdduizend natuurrampen van die omvang nodig om van alle Duitsers klimaatslachtoffer te maken.

Hier in Nederland hebben we de extra uitdaging van de stijgende zeespiegel. We kunnen de tijd wat rekken door flink te investeren in dijkverhoging, maar uiteindelijk ontkomen we er niet aan complete steden op te moeten geven. Dat kan zonder duizenden doden: de mens past zich aan en verhuist wel voordat de dijken doorbreken.

We gaan dus niet allemaal dood, tenminste niet aan de gevolgen van klimaatverandering. Maar het is wel een probleem van ongekende grootte. Zinderende hitte en regelmatig voorkomende dodelijke rampen zijn niet goed voor de kwaliteit van het leven. En goedkoop is het ook al niet: de overstromingen hebben in Duitsland 30 miljard euro aan schade veroorzaakt. En aan het steen voor steen redden van de meest iconische gebouwen die straks onder water staan, hangt ook een aardig prijskaartje.

Nu investeren in het klimaat verdient zich dus later dubbel en dwars terug. Helaas is het net als met het bekende Stanford marshmallow-experiment: als je kinderen laat kiezen tussen nu een marshmallow krijgen of over een kwartier twee marshmallows, kiezen toch veel kinderen voor de beloning nu in plaats van de uitgestelde beloning die groter is.

De uitdaging ligt er dus in om mensen (en daar vallen politici ook onder) zo goed mogelijk te overtuigen toch nu te handelen. IPCC-auteur en gedragsonderzoeker Linda Steg schrijft dat doemscenario’s zonder handelingsperspectief juist een averechts effect hebben: steeds meer onderzoeken laten zien dat men best bereid is zich groener te gedragen, maar vaak niet goed weet hoe. Gerichte campagnes kunnen daarbij helpen – zo is het aanbod van alternatieven voor vlees en zuivel in de supermarkt de afgelopen jaren flink gestegen. Doemscenario’s helpen juist niet.

Hetzelfde geldt bij de coronapandemie. Ook daaraan gaan we niet allemaal dood, zelfs als we geen enkele coronamaatregel hadden genomen: het percentage dat doodgaat aan een besmetting ligt net boven de 1 procent, dus bijna 99 procent van ons overleeft het sowieso. Overdreven horrorverhalen helpen niet. Helder uitleggen welke stappen je kunt zetten om je te beschermen (vaccineren, wel mondkapje op, niet dansen met Jansen) helpt wel.

Het zou mooi zijn als VVD en D66 in hun geheime formatiedocument besloten hebben om een aantal moeilijke knopen eens door te hakken – want weinig keuzen zijn zo duur als niets doen.

Casper Albers is hoogleraar statistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden