Dodo was slechts een van de duizend vogelsoorten die door de mensheid uitstierf

Vergeet de dodo van Mauritius: op de eilanden van de Stille Zuidzee stierven door de komst van de mens liefst duizend vogelsoorten uit. Vanaf ongeveer 4000 jaar geleden voltrok zich op de eilandjes een ware vogelslachting, blijkt uit nieuwe analyses.

De Takahe, een van de 'overlevende' soorten. Beeld afp

Dat er zoiets moet zijn geweest als een omvangrijke uitstervingsgolf op de ongeveer 270 geïsoleerde eilandjes tussen ruwweg Australië en Hawaii wisten paleontologen al langer. Opgravingen leveren geregeld fossielen op van nog onbekende vogels, die nu namen dragen als nene-nui, mao-nalo en de reuzen-nukupu'u. Het gaat daarbij vaak om loopvogels, eenden, ganzen, papegaaien en andere aan hun eiland gekluisterde dieren. Onbekend was hoeveel slachtoffers de komst van de mens had veroorzaakt.

Richard Duncan van de universiteit in de Australische hoofdstad Canberra en collega's komen nu voor het eerst met een schatting door op 41 eilanden de bekende, nog levende soorten te vergelijken met wat er aan fossielen is gevonden.

Daaruit leiden ze af dat er naar schatting zeker duizend vogelsoorten zijn uitgestorven, nadat de eerste mens er met de kano is komen aanpeddelen. Zee-, trek- en zangvogels nog niet eens meegerekend. Dat is ongeveer 10 procent van het huidige totale bestand aan vogelsoorten op aarde.

Kaalslag
'Het is een verschrikkelijk aantal, maar eerlijk gezegd verbaast het me niets', zegt vogelpaleontoloog Hanneke Meijer vanuit het Catalaans Instituut voor Paleontologie ICP, waar ze werkzaam is. 'Op deze eilanden heeft een enorme kaalslag plaatsgevonden. En hoewel het hier wel extreem was, zien we dit patroon over de hele wereld bij eilandvogels terug.'

De mens bracht op de eilanden een kettingreactie teweeg, door op de vogels te jagen als voedsel, bossen te kappen en exotische soorten zoals ratten los te laten. Uit eerder gevonden fossielen van 63 uitgestorven soorten leidt Duncan af dat grotere vogels meer kans hadden op uitsterven. Loopvogels hadden een 33 keer hogere kans om uit te sterven; soorten die maar op één eiland woonden, een 24 keer hogere kans.

'Aan het fossielenbestand zitten haken en ogen', zegt Meijer, 'Maar deze analyse probeert die onzekerheden te kwantificeren waardoor we een beter, en vooral getalsmatig beeld krijgen van hoeveel soorten er in theorie zouden moeten zijn, en hoeveel soorten de komst van de mens hebben overleefd.'

Amper was de vogelwereld bekomen van de eerste prehistorische mensen of het volgende gevaar diende zich alweer aan, toen westerse ontdekkingsreizigers de eilanden aandeden. Ook toen waren het vooral de zwaardere, niet-vliegende en op één eiland voorkomende vogels die het zwaarst werden getroffen. De episode mag gerust de geschiedenis ingaan als 'de grootste uitsterfgolf in het holocene (menselijke) tijdperk', schrijven de onderzoekers in het vakblad PNAS.

Een reconstructie van een dodo. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden