InterviewBosecoloog Frans Bongers

Dit reddingsplan moet de wierookboom redden (want ja, die wordt bedreigd)

In de westerse wereld is de vraag naar wierookproducten de afgelopen 15 jaar enorm toegenomen. Zodanig dat de tropische boom waarvan die worden gemaakt, dreigt te verdwijnen. Maar er is een reddingsplan, vertelt Frans Bongers, hoogleraar bosecologie en bosbeheer bij Wageningen Universiteit.

De vraag naar wierook is wereldwijd enorm toegenomen. Beeld Getty

Waar groeit de wierookboom?

‘In de droge tropen en steenwoestijnen op het noordelijk halfrond, van Ivoorkust tot Somalië, in Jemen, Oman en India. De wierookboom groeit vaak op plekken waar bijna niets anders groeit. Uit de hars, die in de schors zit, winnen cosmeticabedrijven etherische oliën en soms wordt de hele schors vermalen tot wierook.’

Waardoor wordt de boom bedreigd?

‘De boom is nu makkelijker toegankelijk. De gebieden waar hij groeit waren in de jaren negentig vaak oorlogsgebieden, maar nu is het daar politiek stabieler. De wereldwijde markt voor wierook is momenteel onverzadigbaar. Niet alleen kerken in Polen, Griekenland en Rusland zijn grootverbruikers; de vraag naar etherische oliën is in China, de Verenigde Staten en Europa enorm toegenomen. Een kilo wierook levert slechts 4 tot 6 procent olie op. De overige 94 procent wordt vaak weggegooid.

‘Bovendien kappen en verbranden lokale boeren veel bomen om plaats te maken voor landbouwgrond voor bijvoorbeeld sesam. De bevolking in de Afrikaanse landen houdt geiten en koeien, en die in Oman geiten en kamelen. Die eten vooral de kleine bomen op. Er komen dus geen nieuwe bomen bij, terwijl er wel steeds meer volwassen bomen verdwijnen.’

De wierookboom wordt dus schaarser. Wat zijn daarvan de gevolgen?

‘De plaatselijke bevolking gebruikt het hout van de boom om mee te koken en voor medicijnen, de hars als wierook. Alles wat wij in het Westen opgebruiken, kunnen de mensen lokaal niet meer gebruiken. Bovendien worden die producten voor hen vaak onbetaalbaar. Dat is in eerste instantie ook gebeurd met quinoa, dat wij als superfood eten. Boeren in de Andes, waar de quinoaplant groeit, konden zich geen quinoa meer veroorloven. Inmiddels is de productie gestegen en de prijs weer gezakt.’

Zit er een gezondheidsrisico aan het branden van wierook?

‘Bij alles wat je verbrandt, bestaat een gezondheidsrisico, want er komen koolwaterstoffen en fijnstof vrij. Tot nu toe heeft die kennis de markt nog niet gehinderd.’

Wat is het plan om de wierookboom te redden?

‘Met bedrijven, onderzoekers en overheden hebben we onlangs tijdens een groot internationaal congres de Global Frankincense Alliance opgericht (Frankincense is het Engelse woord voor wierook van deze wierookboom, red.) Voor de lokale bevolking blijft het belangrijk om haar koeien te kunnen weiden, en ook de branden zijn belangrijk. We willen daarom kijken naar betere harstapmethoden en een duurzamere productie in de hele keten. Nu wordt de hars geëxporteerd en wordt de olie er elders uitgehaald. Bedrijven denken mee over hoe dat beter kan, bijvoorbeeld door de olie in het land zelf uit de hars te winnen. Dan blijft een groter deel van de opbrengst in het land van productie.

Frans BongersBeeld .

‘Ook willen we de huidige bossen beschermen door overbegrazing en branden onder controle te houden, reservaten aan te wijzen en bijvoorbeeld plantages aan te leggen, om de productie te kunnen waarborgen. Kleinschalige plantages bestaan al in Oman en Somalië. Het probleem is wel dat de boom maar langzaam groeit.’

Gaat het lukken om de wierookboom te redden?

Het blijft even stil. ‘In het voorjaar van 2021 hopen we een concreter reddingsplan te hebben, maar dat is zeker niet makkelijk. Hopelijk kunnen we leren van de Global Shea Alliance. Shea is een waardevol en veelgebruikt ingrediënt van cosmetica dat gewonnen wordt uit zaden van een andere Afrikaanse boom en waarbij vergelijkbare problemen spelen – sheaboter wordt lokaal gebruikt als voedsel. De alliantie probeert de productie te verduurzamen, heeft veel ervaring en wil ook mensen bewust maken van de consequenties van overmatig gebruik in het Westen.’

Overconsumptie van Afrikaanse chocolade bedreigt natuur: Met elke hap chocola eten we een stukje tropisch regenwoud in West-Afrika op 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden