Dikke ik

Hero Brinkman, PVV-profeet van law and order, intimideerde een barman van sociëteit Nieuwspoort, omdat deze weigerde een biertje te schenken aan het reeds zwaar beschonken Kamerlid....

Beschaving is pas mogelijk als mensen hun driften onderdrukken, schreef Sigmund Freud in 1930 in Das Unbehagen in der Kultur, in het Engels verschenen als Civilization and its Discontents. Beschaving vraagt offers. De mens levert vrijheid in, maar krijgt er veiligheid voor terug.

Tegenwoordig is de situatie precies omgekeerd, stelde de Pools-Britse socioloog Zygmunt Bauman in Postmodernity and its Discontents uit 1997. De mens is niet langer ingesnoerd in een korset van religieuze en burgerlijke waarden, zoals in de tijd van Freud. Hij is vrij, onafhankelijk en kan zijn driften wellicht niet ongeremd uitleven, maar toch sterker dan ooit. Maar zoals de mens van Freud betaalde met vrijheid, zo betaalt de mens van Bauman met veiligheid.

Dit beeld wordt gestaafd door cijfers. In 1960, toen de zuilen nog over ons waakten, waren er 130 duizend delicten bij de politie bekend, in 1999 1,3 miljoen. De snelste stijging van de criminaliteit vond plaats tussen 1970 en 1985, toen de culturele bevrijding van de jaren zestig tot de massa doordrong.

Een vitalistische, hedonistische cultuur is een voedingsbodem voor ongewenst gedrag, variërend van echte criminaliteit tot overlast en hufterigheid. In een samenleving die een premie zet op zelfexpressie en zelfontplooiing, verliest menigeen de grens tussen assertiviteit en agressie uit het oog, stelt sociaal-psycholoog Hans Boutellier in zijn briljante boek De Veiligheidsutopie uit 2002. Dat stemt onbehaaglijk: de roep om strenge straffen neemt toe.

Bij Freud en Bauman zijn vrijheid en veiligheid communicerende vaten. Maar de hedendaagse mens koestert een utopie van maximale vrijheid en maximale veiligheid, aldus Boutellier. Dat geldt zeker voor de aanhangers van de PVV. Ze zijn voorstanders van de keiharde aanpak, maar volgens een onderzoek van Motivaction zijn ze ook meer dan anderen bereid om fysiek geweld te gebruiken (26 procent tegenover 11 procent bij niet-PVV’ers) of voor de spanning regels te overtreden (41 tegen 19 procent).

Met zijn dikke ik staat Hero Brinkman niet alleen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden