'Diaken des doods' krijgt 27 jaar cel voor moorden, discussie over medisch beroepsgeheim laait op

Een Belgische ex-verpleger die minstens vijf patiënten vermoordde, is donderdag in Brugge veroordeeld tot een celstraf van 27 jaar. De 61-jarige Ivo P., die in België de 'diaken des doods' wordt genoemd, liep tegen de lamp nadat hij zijn psychiater in vertrouwen had genomen. De rechtszaak veroorzaakt in België veel discussie over de reikwijdte van het medisch beroepsgeheim.

De Belgische aartsbisschop Jozef De Kesel komt aan bij het proces tegen P. in Brugge. Beeld Belga

De West-Vlaamse Ivo P. stond in zijn dorp bekend als een goedzak, altijd bereid om ouderen en zieken te helpen. Eerst als verpleger, vanaf 1996 als diaken, een ambt binnen de katholieke kerk. Hij deed boodschappen voor zieke bejaarden, organiseerde seniorenactiviteiten in zijn parochie en deed aan stervensbegeleiding. 'Hij was op de wereld gezet om het goede te doen', aldus zijn familie.

In 2013 bleek de altruïstische P. echter een duister geheim met zich mee te dragen: hij had als verpleger vele jaren lang zwaar zieke patiënten gedood, onder wie twee oud-ooms, zijn schoonvader en uiteindelijk ook zijn moeder. Naar eigen zeggen wilde hij hen verlossen uit hun lijden en handelde hij uit empathie. Maar volgens het Openbaar Ministerie is P. een sadist, die kickt op macht over leven en dood.

Alarmbellen

De moorden waren waarschijnlijk nooit aan het licht gekomen, als de psychiater van P., aan wie hij zijn geheim had opgebiecht, niet naar justitie was gestapt. 'Eerst sprak hij over nachtmerries', aldus psychiater Wim De Troyer, die tijdens het proces getuigde. 'Na twintig minuten vertelde hij me dat hij het leven van tientallen mensen had beëindigd. Bij mij gingen toen alle alarmbellen af.'

De Troyer besloot, in overleg met collega-psychiaters en zijn beroepsvereniging, zijn medische geheimhoudingsplicht te doorbreken. Dat mag, en moet zelfs, als er gevaar dreigt voor de patiënt of voor anderen. Maar de inschatting van dit gevaar is geen uitgemaakte zaak, zo bleek uit de beslissing van een psycholoog aan wie P. twee jaar eerder zijn geheim toevertrouwde. Deze besliste, eveneens in overleg met zijn beroepsvereniging, om justitie niet in te lichten.

Doorbreken beroepsgeheim

'Feiten opbiechten is onvoldoende om het beroepsgeheim te doorbreken', aldus psycholoog Mattias Desmet tijdens het proces. 'Pas als een patiënt nieuwe feiten aankondigt, is daarvoor voldoende grond.' Desmet argumenteerde dat het beroepsgeheim levens kan redden. 'Als iemand een dwang voelt zoals Ivo P., dan is erover spreken heel belangrijk. Als men dat kan, is de kans groot dat die dwang verdwijnt.'

De rechtszaak tegen Ivo P. stelt de discussie op scherp over de draagwijdte van het beroepsgeheim, een debat dat ook in Nederland speelt. Recentelijk keurde de Eerste Kamer een wet goed die rechters in staat stelt het medisch dossier op te vragen van verdachten die weigeren mee te werken aan een psychiatrisch onderzoek. Zo kan een verdachte minder makkelijk verhinderen dat een rechter hem tbs oplegt. Voorheen viel dit onder het beroepsgeheim.

Beroepsgeheim onder druk

Na de moord op D66-politica Els Borst in 2014 riep de politie ggz-instellingen op om mee te werken aan de zoektocht naar de dader en cliënten met verdacht gedrag aan te geven. De artsenfederatie KNMG reageerde toen ontstemd, en liet weten dat waarheidsvinding op zich onvoldoende grond was voor zorgverleners om hun beroepsgeheim te doorbreken.

Ook in België staat het medisch beroepsgeheim onder druk. Zo is het sinds vorig jaar mogelijk om bij aanwijzingen van partnergeweld, kindermishandeling of radicalisering in kleine kring het beroepsgeheim te doorbreken. In een vertrouwelijk overleg tussen politie, OM en medische hulpverleners wordt dan beslist wat de beste aanpak is: juridische vervolging of een medisch hulptraject.

Of er met de aangifte van Ivo P. een dreigend gevaar is afgewend, zal waarschijnlijk nooit helemaal duidelijk worden. Na zijn arrestatie bekende P. eerst 49 patiënten te hebben gedood, meestal door inspuiting met lucht of insuline, maar naderhand verminderde hij dat naar 'maximum twintig'. Uiteindelijk werd hij schuldig bevonden aan vier moorden en één oudermoord. Na de bekentenis bij zijn eerste psycholoog pleegde hij voor zover bekend geen nieuwe feiten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden