Reportage Deltagoot

Deze wilgenbomen weerstaan reuzengolven: zo moet Nederland tegen de zeespiegelstijging worden beschermd

Met een flinke dreun slaat in het lab van Deltares in Delft een machtige golf te pletter op een paar wilgenbomen. De eerste exemplaren zwiepen heftig heen en weer, dieper in het bos bewegen ze rustiger. Aan de takken hangen tientallen gekleurde kaartjes, als slingers in de heg. De bewegingen van de takken worden geregistreerd door camera's en de kaartjes zijn ijkpunten. Tussen de bomen zijn ook stromingssensoren en golfhoogtemeters aangebracht.

Mensen kijken naar onderzoek met bomen in de Deltagoot bij Deltares in Delft. Beeld Freek van den Bergh

De 32 wilgen in de zogeheten Deltagoot verbeelden een bos dat een remmende kracht uitoefent op de golven die door 's werelds grootste golfmachine worden opgewekt. Onderzoekers van Deltares, TU Delft en NIOZ willen weten hoeveel van de golfkracht de wilgen weten te dempen. Daarmee kan nauwkeuriger worden ingeschat hoe breed een wilgenbos moet zijn om een dijk tegen golfslag te beschermen.

Traag komt een nieuwe huizenhoge golf aanrollen. ‘Golven van deze hoogte en frequentie vertegenwoordigen een superstorm in rivierenland’, zegt Bregje van Wesenbeeck van Deltares. Op deze zonovergoten vrijdagochtend breekt er voorlopig geen tak, laat staan dat een stam met wortel en al uit zijn in beton gegoten kluit schiet. ‘Als wetenschapper ben ik neutraal, maar ik sta hier na al die maanden voorbereiding toch wat nerveus te kijken. Want ik hoop natuurlijk dat het bos het houdt’, bekent ze.

Het is voor het eerst dat in de praktijk wordt gemeten hoe groot de golfremmende kracht is van bomen. ‘Want uit de praktijk weten we niets. Geen onderzoeker gaat immers tijdens een cycloon met zijn meetapparatuur in het bos staan’, zegt Van Wesenbeeck.

De meetgegevens die de komende week worden verzameld, moeten de onderzoeksmodellen verbeteren. Dat moet leiden tot beter ontwerp van lengte, breedte en dichtheid van een wilgenbos als bijdrage aan de bescherming tegen stormachtige golven. ‘We denken dat in Nederland ongeveer 300 kilometer dijken in aanmerking komt’, schat Van Wesenbeeck. De polder Noordwaard bij Werkendam is vooralsnog de enige plaats in Nederland waar een wilgenbos voor een dijk is aangeplant. Daardoor kon de dijk lager worden aangelegd en behielden bewoners hun uitzicht.

Zo'n wilgenbos oogt niet alleen fraaier, de aanname is dat dit ‘bouwen met de natuur’ goedkoper is dan conventionele dijkversterking met asfalt en beton. Armere en kwetsbare landen met een snelgroeiende bevolking als de Filipijnen, Bangladesh en Indonesië zouden er de veiligheid mee kunnen verbeteren en overstromingsrisico's beperken. ‘Restauratie en aanleg van mangrovebossen kunnen weerstand bieden tegen cyclonen en zeespiegelstijging’, zegt Van Wesenbeeck, die volgend jaar een proef voorziet met een mangrovebos in de Deltagoot. De stekjes groeien nu in de Hortus van de Universiteit Utrecht.

Vrijdag was het de beurt aan kleine en grote golven, vanaf maandag wordt het blad van de bomen gerist. Dat is van belang voor Nederland, want stormen vinden vooral in de winter plaats. Later wordt de helft van de takken uit de kruinen gehaald. Tenslotte zal de zwaarste mogelijke golf uit de golfgenerator het dan al verzwakte bos verpletteren.

Opmerkelijk is dat de onderzoekers via crowdfunding nog een tekort van 50 duizend euro moeten wegwerken. ‘Proeven met harde waterkeringen vergen miljoenen, maar aan deze proef wil bijna niemand meebetalen. Natuur is een slecht business model’, constateert Van Wesenbeeck.

STOWA, dat namens de waterschappen onderzoek laat uitvoeren, is pas recent bij de proef betrokken. ‘Goed dat deze proef plaatsvindt. We kijken of we het tekort geheel of gedeeltelijk kunnen wegwerken’, zegt waterveiligheidsexpert Robin Biemans.

In een reactie ondersteunt ook Matthijs Kok, hoogleraar waterveiligheid TU Delft de proef. ‘Eindelijk komt kwantitatief materiaal beschikbaar. Als dat op sommige plaatsen dijkverhoging vermijdt, moeten we het meteen doen.’ 

Hij vraagt zich wel af hoeveel wilgenbossen oplossen. ‘Waarschijnlijk moeten toch ook andere veiligheidsmaatregelen worden getroffen, zoals enige dijkverhoging of verbreding van het talud. Zelfs als de combinatie van maatregelen wat duurder is dan normaal, moeten we toch voor een wilgenbos gaan, want het is mooier.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.