Het videospel MindLight, waarin altijd gevaar op de loer ligt.

ANALYSEVideogames

Deze videogames helpen angstige kinderen net zo goed als therapie

Het videospel MindLight, waarin altijd gevaar op de loer ligt.Beeld Playnice institute

Met een door de Radboud Universiteit ontwikkeld videospel komen kinderen net zo goed van hun angst af als wanneer ze cognitieve therapie krijgen.

Bang voor het donker, harige spinnen of niet je hand durven opsteken in de klas. Bijna de helft van de kinderen heeft last van angsten en een op de vijf kinderen wordt gediagnosticeerd met angstproblemen. Onderzoekers van de Radboud Universiteit laten zien dat een videospel speciaal voor bange kinderen net zo goed werkt als de meestgebruikte reguliere therapie. En een recent verschenen studie maakt duidelijk dat de game ook bange kinderen met autisme minder angstig maakt.

Gemiddeld gamen kinderen tussen 8 en 14 jaar ruim een uur per dag. Tegen de tijd dat ze 21 zijn, hebben ze er tienduizend game-uren op zitten, becijferden onderzoekers van het Games for Emotional and Mental Health Lab van de Radboud Universiteit. Wat als ze een paar uur níét besteden aan het omleggen van zombies of dansjes doen in malle pakjes, maar al gamend leren omgaan met hun angsten?

Spelers dragen een haarband met een elektrode die hersengolven meet. Het spel reageert meteen wanneer de speler bang of gestrest wordt.Beeld Playnice institute

Het lab ontwikkelde met klinisch psychologen, kunstenaars en spelontwikkelaars het videospel MindLight, waarin altijd gevaar op de loer ligt. In het spel ben je in een pikkedonker huis. Er valt een zwak schijnsel van je hoofdlampje op de vloer – maar wacht, is dat een monster, daar achter de kast? Je schrikt en meteen is alles donker.

Het is een zogeheten biofeedback-videospel: het spel reageert meteen wanneer de speler bang of gestrest wordt. Spelers dragen een haarband met een elektrode die hersengolven meet, zoals bij een EEG-onderzoek. Hoe meer ontspannen een kind is, des te feller schijnt zijn of haar hoofdlampje in het spel. Maar zodra het kind bang wordt, dimt het lampje en wordt het spel enger.

‘Alleen door te kalmeren, wordt het spel lichter’, legt onderzoeker en gedragsdeskundige Hanneke Scholten uit. ‘Zo leren kinderen om in spannende situaties kalm te blijven.’

Positieve invloed

Commerciële videospellen zoals Night in the Woods of Stardew Valley suggereerden eerder dat ze een positieve invloed hebben op angstige jongeren. Maar wetenschappelijk onderzoek is er nauwelijks naar gedaan. Na een vijfjarig onderzoeksproject van de Radboud Universiteit met onder andere GGZ Oost-Brabant en het Trimbos-instituut naar verschillende spellen is dat bewijs er nu wel.

In een van de onderzoeken onder 174 angstige basisschoolleerlingen tussen de 8 en 12 jaar speelde de helft zes keer een uur MindLight. De andere helft kreeg acht sessies cognitieve gedragstherapie, de meestgebruikte therapie bij angstige kinderen, die ze leert hun gedrag en bange gedachten te veranderen.

Het resultaat: na afloop waren beide groepen kinderen minder angstig, of ze nu therapie kregen of het videospel speelden. Ze vonden het minder eng om alleen te slapen, piekerden minder of waren minder bang voor schut te staan. Dat bleek uit vragenlijsten die de kinderen en hun ouders invulden. Ook na drie en na zes maanden bleven ze minder angstig dan vóór het onderzoek. Het onderzoek werd herhaald in Canada, met dezelfde resultaten. In hoeverre kinderen ook zonder videospel of therapie uit zichzelf minder angstig worden, is nog niet onderzocht.

MindLight is niet het enige spel dat de emotionele gezondheid van spelers probeert te verbeteren. In het virtualrealityspel Deep drijf je met een VR-bril op je neus door een onderwaterwereld. Besturen doe je niet met een joystick, maar door rustig adem te halen. Dat wordt gemeten door een band die om je buik zit.

‘Hoe dieper je in je buik ademt, hoe meer je de wereld kunt ontdekken’, zegt Joanneke Weerdmeester, die haar promotieonderzoek naar het spel afrondt. ‘Studenten met angstsymptomen voelden zich direct na het spelen rustiger en meer onder controle. Of dat effect langer blijft, weten we tegen de herfst.’

Angstige kinderen moeten in MindLight naar enge situaties toelopen om verder te komen in het spel.Beeld Playnice institute

‘Blootstelling is cruciaal’

De spellen hebben één ding gemeen: ze zijn gebaseerd op wetenschappelijk bewezen therapieën. Het onderwaterspel Deep gebruikt ontspanningstechnieken en MindLight werkt met exposure, blootstelling aan angst. Zo moeten kinderen naar enge situaties toelopen om verder te komen in het spel.

Peter Muris, hoogleraar ontwikkelingspsychopathologie aan de Universiteit Maastricht en niet betrokken bij het videospel, geeft cognitieve gedragstherapie aan kinderen. Hij denkt dat een deel van de kinderen met zo’n spel geholpen is. ‘Blootstelling is cruciaal bij de behandeling’, zegt hij. ‘Hoe krijg je een kind zover om datgene te gaan doen waar het bang voor is? Deze studie laat zien dat het niet uitmaakt of je dat in therapie doet of met een spel.’

Zelf zal hij altijd de voorkeur geven aan therapie, al ziet Muris mogelijkheden. ‘Als een sociaal angstig kind er niet aan toe is om in het echt op vreemden af te stappen, zou dit een tussenstap kunnen zijn.’

Toch vraagt hij zich af of het spel werkt als kinderen één bepaalde angst hebben, zoals voor spinnen. Die vraag is terecht, zegt Scholten. ‘Bij specifieke angsten kan het effectiever zijn om ze gericht met een psycholoog te behandelen. Het spel is vooral bedoeld voor algemene angsten die veel kinderen hebben. Om te voorkomen dat hun klachten erger worden en ze naar een psycholoog moeten, of als aanvulling op bestaande therapie.’

Het spel werd ontwikkeld met hulp van klinisch psychologen, kunstenaars en spelontwikkelaars.Beeld Playnice institute

Gaan kinderen het ook echt spelen? Peter Muris spreekt uit eigen ervaring als hij zegt dat kinderen snel afhaken bij ggz-spellen. ‘Bij een cognitief spel voor kinderen met ADHD merkten we dat ouders erbij moesten blijven om hun kinderen te motiveren.’

Het is dé uitdaging: hoe maak je een spel dat net zo aantrekkelijk is als commerciële games? ‘Volwassenen kunnen zichzelf dwingen een spel te spelen waar ze niets aan vinden. Kinderen prikken daar zo doorheen, zij moeten gemotiveerd raken door het spel zelf’, zegt Scholten. ‘Daarom werken we vanaf het begin samen met spelontwerpers.’

Wat dat betreft zien de resultaten er bemoedigend uit: kinderen waren net zo geneigd om het spel aan te raden aan vriendjes als commerciële spellen.

Wel of niet schieten

Ook voor stressklachten zijn spellen in de maak. De Universiteit Groningen doet onderzoek naar Stressjam, een spel dat reageert op de hartslag. En de politie gaat experimenteren met een hartslagvideospel om agenten in opleiding te trainen hoe ze hun hartslag onder controle kunnen houden in situaties waarin ze razendsnel moeten beslissen om wel of niet te schieten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden