Foto Inzicht

Deze tumor van plantenweefsel dient als kraamkamer voor wespenlarfjes

Wespenlarfjes worden volwassen in een soort plantentumor waar de boom gelukkig niet veel last van heeft.

Wat is toch die mysterieuze bol onder dit blad? Beeld Imageselect

Wat zien we hier? Een zwevend appeltje voor een eikenblad? Nee, het is een soort tumor van plantenweefsel, veroorzaakt door een parasiet.

Biologen noemen zo’n plantentumor een gal. Soms wordt die veroorzaakt door een mug of een schimmel, maar meestal door een onbeduidend wespje. De zogeheten galwespen zelf zijn moeilijk uit elkaar te houden. Maar de soorten zijn makkelijk te herkennen aan hun gallen, die allemaal een eigen vorm en kleur hebben. De gal op de foto heet toepasselijk appelgal. De kleine bolletjes zijn gewoon te vinden op bladeren van Nederlandse eiken, zowel in het bos als in de stad.

In het begin van de zomer leggen vrouwtjeswespen hun eitjes in een jong blad van een zomereik. Daarbij scheiden ze een stof uit die erg lijkt op een groeihormoon van de eik, waardoor een soort tumor van plantenweefsel ontstaat, die als perfecte kraamkamer fungeert. Binnen in de gal doen de wespenlarfjes die uit de eitjes komen zich tegoed aan de wildgroei van plantenweefsel. Later in het jaar boort de inmiddels volwassen wesp zich een weg naar buiten. Gallen met gaatjes erin zijn dus meestal leeg, maar in sommige gevallen gebruiken andere insecten het bolletje opnieuw.

Gelukkig heeft de boom niet zoveel last van de parasiet. De gallen zelf zijn meestal heel bitter doordat ze veel tannine bevatten. Daardoor is de gal inclusief wesp en het eikenblad beschermd tegen planteneters. Vroeger werden gallen geoogst vanwege de tannine, daar werd inkt van gemaakt of gebruikt om leer te looien.

Onlangs kwamen Amerikaanse biologen erachter dat de parasiet zelf ook niet altijd veilig is. Ze ontdekten dat een parasitaire klimplant, die zich normaal voedt met de eik, de galletjes nog lekkerder vond. Door voedselgebrek stierven de wespenlarven in die gallen de hongerdood.

Uitleg: Raymond van der Ham, paleobotanicus bij Naturalis

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.