NIEUWS

Deze ‘suikerspinplaneet’ kan eigenlijk niet bestaan

Onze kosmos heeft vreemde kostgangers. Neem nu verre planeet WASP-107b, op zo’n 212 lichtjaar afstand van de aarde. Die planeet is grofweg zo groot als Jupiter, maar heeft tienmaal minder massa. Resultaat: zijn dichtheid is opvallend laag, grofweg tweemaal dat van piepschuim. Astronomen breken zich het hoofd over de vraag hoe WASP-107b kan bestaan.

Computertekening van exoplaneet WASP-107b voor z’n moederster, waarbij sterlicht door de buitenste lagen van z'n atmosfeer lekt. Beeld ESA/Hubble, NASA, M. Kornmesser
Computertekening van exoplaneet WASP-107b voor z’n moederster, waarbij sterlicht door de buitenste lagen van z'n atmosfeer lekt.Beeld ESA/Hubble, NASA, M. Kornmesser

De dichtheid van de planeet is zó gering, dat je met een badkuip van werkelijk grotesk formaat een lollig experiment zou kunnen doen: leg WASP-107b erin en hij blijft drijven. Als een kolossale kosmische badeend.

De opmerkelijke planeet, die maandag na een analyse van astronomen in vakblad The Astronomical Journal overigens een nóg wat lagere dichtheid bleek te hebben dan eerder gedacht, is niet de minst dichte in de ruimterecordboeken. Die eer gaat naar soortgenoot WASP-17b, die elders in de kosmos rondjes om zijn ster draait.

‘Suikerspinplaneten’

Voor beide planeten met piepschuimachtige dichtheid – ‘suikerspinplaneten’, noemen astronomen ze ook wel – geldt echter dat ze eigenlijk niet kunnen bestaan. Dat ze desondanks eigenwijs in de kosmos zweven, bewijst dat we op z’n minst iets niet snappen aan hoe grote gasplaneten ontstaan.

Gasreuzen zoals Jupiter en Saturnus, maar ook suikerspinvarianten zoals WASP-107b, ontstaan, zo veronderstellen astronomen, wanneer gas zich om een zware, stenen kern drapeert. De zwaartekracht van die kern houdt al dat gas vervolgens in het gareel. Op die manier ontpopt wat ooit een stenen protoplaneet was, op weg naar een bestaan als Mars of Venus-achtige, zich tot een reusachtig gasmonster als Jupiter, waar je 1.300 aardes in kwijt kunt. 

Die stenen kern blijkt in WASP-107b echter verrassend bescheiden: slechts viermaal zo zwaar als die van de aarde, schatten astronomen in hun nieuwe artikel. Dat betekent dat van alle massa van de planeet, zo’n 85 procent afkomstig is van zijn gaslagen. Ter vergelijking: bij gasplaneet Neptunus in het zonnestelsel, die een vergelijkbare massa heeft, is maximaal 15 procent van z’n massa afkomstig uit gas. Hoe de kleine kern van WASP-107b met zijn zwaartekracht tóch al dat gas weet vast te houden, is vooralsnog een raadsel.

Ideeën zijn er wel. Misschien is de planeet – die nu vlak bij de ster staat, zo’n 16 maal dichter dan de aarde bij de zon – wel veel verder van de ster ontstaan, speculeren sommigen. In de buitenregionen van de schijf vol stof en gruis waarin planeten tijdens hun geboorte samenklonteren, is het voor een kleine kern wat makkelijker om gas te vangen en groot te groeien, zo laten computersimulaties zien.

Zeker lijkt in elk geval dat suikerspinplaneten zoals WASP-107b – een planeetsoort die in ons eigen zonnestelsel niet voorkomt – de sleutel bevatten tot een beter begrip van hoe gasreuzen ontstaan. Door dit soort planeten te besturen met een nieuwe generatie telescopen, zo hopen de astronomen, leren we dan vanzelf de bonte verzameling verre werelden doorgronden die de kosmos bevolken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden