Interview

Deze sterrenkundige gaf haar droombaan aan Harvard op. Ze was er simpelweg te eenzaam

Selma de Mink Beeld Hollandse Hoogte / Bob Bronshoff
Selma de MinkBeeld Hollandse Hoogte / Bob Bronshoff

Op 15 maart 2020 ging Nederland voor het eerst in lockdown. Een jaar later zijn we nog steeds beperkt in onze vrijheid. Heeft het ons veranderd? Sterrenkundige Selma de Mink bestudeert sterren vele triljarden kilometers diep in het heelal, maar het was de aardse afstand tot haar familie die haar tijdens de pandemie écht opbrak.

De zware sterren die astronoom Selma de Mink (37) bestudeert, staan vele triljarden kilometers bij ons vandaan. Hoe ver weg dat ook is: wanneer twee exemplaren met een gewelddadige klap op elkaar botsen en samensmelten tot – bijvoorbeeld – een zwart gat, zijn de trillingen in ruimte en tijd die dat veroorzaakt uiteindelijk hier op aarde te meten.

Dat soort zwaartekrachtgolven, zoals die trillingen in vakkringen heten, kunnen onderzoekers met ultragevoelige apparatuur betrappen. Die apparatuur ‘ziet’ de golven door onze planeet trekken wanneer deze de aarde (en al haar bewoners) een héél klein beetje indrukken en uitrekken. Een betoverend idee, vindt De Mink nog altijd. ‘Toen onderzoekers in 2016 bekendmaakten dat ze dat soort golven voor het eerst hadden gemeten was het... ik wil niet zeggen dat ik een religieuze ervaring had, want dat is niet het goede woord. Maar ik voelde plots wel dat we één zijn met de kosmos, al klinkt ook dat wel iets zweveriger dan ik het bedoel.’ Dat iets dat hier zó ver vandaan gebeurt invloed kan hebben op de gehele aarde, en dat we die invloed – hoe klein ook – kunnen meten: het maakte diepe indruk, wil ze maar zeggen.

Toch waren het niet de vele triljarden kosmische kilometers die haar leven bepaalden nadat corona vorig jaar aan zijn slooptocht rond de wereld begon. De grove vijfduizend kilometer tussen Boston en Amsterdam bleken al snel veel belangrijker.

Het Kepler-35 stelsel Beeld Mark A. Garlick / space-art.co.uk / NASA
Het Kepler-35 stelselBeeld Mark A. Garlick / space-art.co.uk / NASA

Zoals gebruikelijk in de academische wereld verhuisde De Mink voor haar carrière naar een universiteit in het buitenland. Vlak voor corona uitbrak was ze daarom naar Harvard vertrokken, de Amerikaanse topuniversiteit, waar ze een mooie onderzoeksaanstelling had gekregen. Een echt geweldige plek, benadrukt ze. En ze wil heus niet klagen. Maar emigreren is zwaar, zéker tijdens een pandemie. Want hoewel zij het goed voor elkaar heeft, met een carrière die ondanks corona op rolletjes loopt, ziet ze ook de invloed die de pandemie op het academische leven van haar jongere collega’s heeft. Die moeten namelijk nog ervaring opdoen in het onderzoek en knopen daarom het ene tijdelijke contract aan het andere.

Wie in zo’n periode wil landen in steeds wisselende omgevingen, ver weg van familie en vrienden, heeft juist behoefte aan alles dat in een stevige lockdown niet mag. Je wilt nieuwe contacten en vriendschappen smeden, naar borrels en congressen gaan, eten met collega’s. Een netwerk opbouwen. Net dat kan allemaal niet. ‘Ze weten op dat punt in hun carrière vaak niet eens in welk land ze volgend jaar zullen wonen’, zegt De Mink.

Dat is zelfs lastig als je wat hoger in de academische boom zit, merkte De Mink toen ze begin vorig jaar in Harvard arriveerde. Het ging destijds met de pandemie al snel de verkeerde kant op. ‘Aan Harvard gingen we al vrij vroeg helemaal dicht. Veel bèta’s – ik ook – maakten zich grote zorgen en probeerden aan anderen uit te leggen waarom exponentiële groei van het aantal besmettingen zo veel problemen zou kunnen opleveren’, zegt ze. ‘Ik betrapte mezelf erop dat ik toen regelmatig dacht: waarom snáppen zoveel politici dit nou niet?’

Toch zou het gebrek aan menselijk contact haar beleving van de pandemie het meest kleuren. ‘Ik heb maandenlang letterlijk niemand gezien. Ik had in de VS eigenlijk nog geen vrienden en contact met collega’s vond de universiteit te risicovol. Thuis kwamen de muren regelmatig op me af. Ik heb daarom elke dag een uur gewandeld, en gebeld met m’n beste vrienden in Nederland.’

Selma de Mink: ‘Ik had wel vier, vijf reizen richting Europa in m’n hoofd die allemaal niet mogelijk waren.’ Beeld E. Buunk
Selma de Mink: ‘Ik had wel vier, vijf reizen richting Europa in m’n hoofd die allemaal niet mogelijk waren.’Beeld E. Buunk

Ze ging weg met het idee: over een paar maandjes kom ik terug op bezoek in Nederland. Naast Harvard had De Mink namelijk nog een aanstelling aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Dan is het wel zo fijn dat je ook daar af en toe je gezicht laat zien’, zegt ze. Maar haar reis naar huis kon door de lockdown niet doorgaan. ‘Ik had wel vier, vijf reizen richting Europa in m’n hoofd die allemaal niet mogelijk waren.’

Uiteindelijk besloot ze: de afstand is simpelweg te groot. Daar kon zelfs topinstituut Harvard niet tegenop. En dus besloot ze in te gaan op een – ook in normale tijden overigens zeer aanlokkelijk – aanbod van het het Max Planck Instituut voor Astrofysica in het Duitse Garching. Daar werd ze begin dit jaar één van de vier directeuren, een prestigieuze, in wetenschappelijke kringen jaloersmakende aanstelling waarbij De Mink zonder de in de academische wereld zo gebruikelijke geldzorgen een eigen onderzoekslijn mag opzetten. ‘De president van de Max Planck Society zegt letterlijk: ik wil liever niet dat jullie je tijd ‘verdoen’ aan het schrijven van voorstellen voor financiering, maar dat jullie het besteden aan onderzoek doen. Dat is in Nederland onvoorstelbaar’, zegt ze lachend.

Corona speelde bij die keuze voor Duitsland uiteindelijk een grote rol. Want als een pandemie ons iets leert, is het wel dat de heftigste zwarte gaten niet worden geslagen bij kosmische catastrofes, maar tijdens noodlot op een menselijke schaal. ‘Een van mijn studenten verloor haar moeder aan corona. Een andere kon niet naar de begrafenis van haar oma. Ze mochten niet vliegen of het land in en konden niet naar de begrafenis’, zegt De Mink. ‘Het is mij niet gebeurd, maar ik ben er in de VS altijd bang voor geweest. Dat er iets mis zou gaan met m’n ouders, bijvoorbeeld, hoewel ze nog gezond en fit zijn. Of met dierbare vrienden. Dat ik daar niet bij zou kunnen zijn, dat was voor mij de allergrootste nachtmerrie.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden