Analyse Insecten

Deze slimme camera telt en herkent insecten

insecten tellen

Het gaat slecht met de insecten, maar hoe slecht? Een slimme camera versimpelt het meetwerk door ze te tellen en te herkennen.

Meer is het niet: een felgele houten plaat en een kleine kubus. Een simpele opstelling in het groen van de ­beboste duinen bij Noordwijk, die in al zijn eenvoud belangrijke wetenschappelijke informatie moet opleveren. Een vierkant decor voor vliegende en kruipende insecten die op de kleur afkomen. En een camera die de passanten vastlegt.

bee isolated on the white insecten tellen

De behoefte aan onderzoeksgegevens over insecten in Nederland groeit. Want het gaat slecht met ze. De zorgen over de insectenstand hebben ook Den Haag ­bereikt. In een advies aan minister Carola Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft onderzoeks­instituut ­Wageningen Environmental ­Research voorgesteld een monitorprogramma op te zetten voor insectenpopulaties.

Beet Webworm Moth (Loxostege sticticalis) isolated on white insecten tellen

Het in kaart brengen van de insectenfauna is niet zo makkelijk. De insecten moeten op verschillende plaatsen en over een langere periode worden verzameld en geteld. Onderzoekers vangen ze gewoonlijk met netten, met spullen waar ze aan vast blijven plakken of met potten waar ze in vallen. Bij grote hoeveelheden is het ­ondoenlijk om insecten stuk voor stuk per soort te registreren. Dan wordt alleen het gewicht van de ‘vangst’ gemeten. Ook als het gaat om overzichtelijke aantallen kost het tellen, dat geregeld moet worden herhaald, veel tijd.

caterpillar isolated on a white background insecten tellen

Om dat eenvoudiger, sneller en goedkoper te doen, heeft een groepje wetenschappers van Naturalis, de Radboud Universiteit, EIS Kenniscentrum Insecten en NHL Stenden Hogeschool een andere methode bedacht. Ze ontwikkelden een slimme ­camera die het meetwerk ­versimpelt en verbetert. Het apparaat telt de insecten niet alleen, het herkent ze ook. De insecten die op de verticale plaat gaan zitten worden ­gefotografeerd. Elke tien ­seconden een nieuw beeld – 8.640 foto’s per etmaal.

Blue-winged Grasshopper on white Background - Oedipoda caerulescens (Linnaeus, 1758) insecten tellen

Onderzoeker Laurens Hogeweg van Naturalis, specialist op het gebied van kunstmatige intelligentie, heeft het prototype in Noordwijk uitgerust met software voor beeldherkenning die soorten kan onderscheiden. Dat gebeurt met behulp van de fotodatabase van waarneming.nl, een website waarop amateurs en deskundigen beelden van ­dieren en planten kunnen plaatsen. Die database bevat miljoenen foto’s.

Brown shield bug isolated on a white background insecten tellen

Aan de hand van deze beelden leert de software zichzelf steeds beter de soorten te benoemen, zegt Hogeweg. ‘We kunnen nu vierduizend van de 17 duizend insectensoorten in Nederland herkennen. We zijn bezig dat aantal te verhogen tot zesduizend.’

Beetle insecten tellen

Hij laat zien hoe het werkt: nadat een mot op de gele plaat is geland is hij op zijn laptop te zien, dankzij de wifiverbinding met de camera. Hij zoomt in op het beestje en meteen verschijnt de soortnaam: een buxusmot. De registratie van vliegende en kruipende bezoekers gaat permanent door en zo ontstaat op den duur een gedetailleerd overzicht van de aantallen insecten per soort.

Green fly isolated on white insecten tellen

Hogeweg hoopt dat niet alleen over­heden en natuurorganisaties maar ook particulieren deze camera’s gaan plaatsen. ‘Ze zijn niet duur. Ik schat dat dit apparaat zo’n 150 euro gaat kosten.’ Honderd camera’s zouden al een behoorlijk goed netwerk vormen dat gedetailleerde informatie levert over bijen, vliegen, muggen, wespen, vlinders, libellen, mieren, kevers en andere insecten in Nederland.

Green caterpillar isolated on the white background insecten tellen

Theo Zeegers, entomoloog bij EIS Kenniscentrum Insecten: ‘Wij tonen aan dat het werkt. We hebben de afgelopen weken honderdduizenden foto’s verzameld en duizenden tellingen van verschillende soorten insecten kunnen doen. Niemand kan nog zeggen dat het meten van de ­insectenstand onmogelijk of duur is.’

Green brown grasshopper isolated on a white background insecten tellen

Recente wetenschappelijke publicaties duiden op een alarmerende achteruitgang van insecten in Nederland en andere West-Europese landen. Uit metingen in Duitse natuurgebieden bleek dat de hoeveelheid insecten daar in 27 jaar met 75 procent is afgenomen. Ook studies in Nederland geven aan dat sommige populaties met tientallen procenten zijn geslonken.

Minder loopkevers en nachtvlinders 

Uit onderzoek van de Radboud Universiteit bleek dit jaar dat het aantal loopkevers in een natuurgebied in Drenthe in 22 jaar is gekelderd met 72 procent. Het aantal nachtvlinders in een Noord-Brabants natuurgebied daalde met 54 procent in 20 jaar. Deze twee insectengroepen omvatten bij ­elkaar elfhonderd soorten.

De afname is onder meer het gevolg van het gebruik van stikstof, fosfaat en insecticiden in de landbouw en versnippering van natuurlijke leefgebieden. Insecten spelen een essentiële rol in ons ecosysteem: ze zorgen niet alleen voor bestuiving van landbouwgewassen en planten in de natuur, ze vormen ook een belangrijke voedselbron voor weide- en akkervogels.

Kan het nog goed komen? Zeegers: ‘Je kunt niet terug naar de situatie van voor de intensivering van de landbouw. Je kunt wel een nieuw evenwicht bereiken, dat beter is dan het huidige. De natuur heeft veerkracht. Neem de ­rivierrombout – een libel die sinds 1902 was verdwenen uit ons land. Die kwam in de jaren negentig terug, dankzij de verbeterde waterk­waliteit. Als ze niet overal zijn uitgestorven, kunnen soorten terugkeren en ­opleven.’

Ladybug isolated on the white insecten tellen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.