Parfum 'AI-Godin' Philyra

Deze meesterparfumeur maakt samen met kunstmatige intelligentie nieuwe geurtjes

Kunstmatige intelligentie begint ook voorzichtig haar nut te bewijzen op gebieden waar je het niet een-twee-drie zou verwachten: in creatieve beroepen. Een grote parfumeur kwam dankzij AI tot heel nieuwe ideeën. 

David Apel, oppergeurmeester (Vice President en Senior Perfumer) van Symrise, een Duits chemisch bedrijf dat geuren ontwikkelt. Beeld Symrise

David Apel hoeft niets meer te bewijzen, zou je zeggen. De Amerikaan zit al zo’n dertig jaar in het vak en heeft een groot aantal bekende geurtjes (zowel voor mannen als voor vrouwen) achter zijn naam staan. Hugo van Hugo Boss, Escape for Men van Calvin Klein of Black Orchid van Tom Ford? Allemaal met dank aan de neus en creativiteit van Apel. Deze geuren kwamen tot stand in een langdurend – parfumeurs kunnen soms wel vier jaar werken aan een formule – proces waarbij Apel geduldig variërend uiteindelijk tot het definitieve product kwam. Puttend uit zijn eigen geurgeheugen voegde hij een snufje van het ene ruwe materiaal toe en verminderde juist een ander. Totdat het goed was. Mensenwerk. Of liever nog: werk van een artiest. Want zo wordt het vaak gezien: de beste parfumeurs zijn, na vele jaren het vak te hebben geleerd van hun leermeesters, in staat om geuren te ontwikkelen die mooie herinneringen of prettige emoties oproepen. Geen wonder dus dat cosmeticabedrijven veel geld over hebben voor de beste neuzen.

Het Duitse Symrise is een van de chemische bedrijven die geuren ontwikkelen. Niet alleen voor de duurbetaalde parfums van de cosmeticabedrijven, maar ook voor voedsel, kaarsen of shampoos. En Apel is oppergeurmeester (officiële titel: Vice President en Senior Perfumer) van Symrise. De rijzige Amerikaan – denk aan een kruising van de acteur Richard Gere en komiek Leslie Nielsen – werkt vanuit zijn laboratorium in hartje New York constant aan nieuwe geuren. Maar ook hier heeft zich een revolutie afgespeeld, met dank aan kunstmatige intelligentie (AI). Zelfs in een bij uitstek menselijk en creatief proces als het ontwikkelen van geuren spelen koude databases, algoritmes, machine learning en statistiek nu een rol.

IBM begon een jaar of twee geleden met het ontwikkelen van een systeem voor het creëren van geurtjes, vertelt Richard Goodwin, data-onderzoeker bij IBM. Inmiddels is het systeem in gebruik, in samenwerking met Symrise. Apel heeft Philyra – vernoemd naar de Griekse godin van het parfum, de schoonheid en de schrijfkunst – omarmd. Wat heet: Apel duidt in zijn enthousiasme Philyra consequent aan als ‘zij’. Niet ‘het systeem’, of ‘het algoritme’, maar alsof ze een partner van vlees en bloed is. 

Philyra is door IBM gevoed met 1,7 miljoen chemische formules van geuren die Symrise in de loop van zijn historie heeft verzameld. Daarnaast heeft het Duitse concern de nodige gedetailleerde informatie over hoe de verschillende geuren commercieel gepresteerd hebben. Welke geur deed het goed bij welke specifieke doelgroep? Welke materialen passen goed bij elkaar? Welke geuren hebben succes? Symrise weet dat allemaal. Dit soort informatie is cruciaal om een AI-systeem te trainen, wat IBM heeft gedaan. 

Uiteindelijk is het doel dat Philyra zélf met formules op de proppen komt voor nieuwe geuren. Maar daarmee wordt de menselijke neus niet overbodig, zegt Apel. ‘Philyra is voor mij een creatieve partner. Ze komt met formules waar ik zelf nooit op zou komen.’ Apel leest formules zoals muzikanten noten. Bij sommige formules slaat Apel naar eigen zeggen steil achterover. ‘Hé, wat is dit is godsnaam? Op sommige ga ik niet door, maar bij andere denk ik: dit slaat eigenlijk nergens op, maar ik vind het heel interessant.’ 

Philyra heeft één heel groot voordeel, zegt Apel: ‘Ze heeft een olifantengeheugen. Ze kan putten uit al die miljoenen formules die ooit zijn bedacht. Ze kent ieders stijl en vergeet niets. Zelf probeer ik veel te onthouden, maar dat is toch beperkt.’ Elke parfumeur heeft zijn eigen stijl, vertelt Apel. ‘Dat vond ik het opwindendst: ik probeerde erachter te komen hoe ze tot haar ideeën kwam. Hoe denkt ze? Die wisselwerking is fantastisch.’ Het is allemaal geen wetenschap, benadrukt Apel: ‘Het perfecte geurtje is er niet. Het blijft een kwestie van smaak.’ Maar het leidt wel tot iets heel waardevols: het maken van geuren die uniek zijn, die niemand ooit eerder heeft geroken.

Volgens Apel is dit gelukt met de twee geuren (een voor mannen, een voor vrouwen) die eind vorig jaar in opdracht van een Braziliaans cosmeticabedrijf zijn gemaakt in een gezamenlijke inspanning van Apel en zijn AI-godin. De geuren zijn bedoeld voor Braziliaanse millennials en hebben, ook voor de ongeoefende neus, een behoorlijk uitbundig pallet. Zo’n doelgroep is ook het startpunt van de zoektocht van Philyra. Het begint met de formules van bestaande geurtjes voor die Braziliaanse millennials. Philyra toont een lange lijst met de ruwe materialen en de percentages die ze uitmaken in het geheel. Daarna kan Apel aan schuiven draaien en Philyra in verschillende gradaties van creativiteit zetten. 

In de meest extreme variant wordt Philyra tot bizarre samenstellingen gedwongen. In andere gaat het subtieler: klein beetje van het ene erbij, van het andere eraf. Totdat Apel tevreden is met de ongebruikelijke combinatie van ruwe materialen. Een van de twee geurtjes doet Apel denken aan exotische gerechten. Lyrisch: ‘Fenegriekzaad, groene kardemompeulen, wortelzaad… en dat allemaal omwikkeld met een melkachtige, boterachtige, rijke basistoon.’

Zijn baas bij Symrise is eveneens gelukkig, want naast creatief is Philyra ook zuinig. Philyra kan zo bijdragen aan kostenbesparingen door combinaties van ingrediënten te vinden die een stuk goedkoper zijn dan de oorspronkelijke, maar daar niet of nauwelijks van zijn te onderscheiden. Topman Achim Daub van Symrise wil niet zeggen hoeveel besparingen het AI-systeem exact oplevert. Lachend: ‘Maar ik kan wel verklappen dat ik hier als ceo heel erg blij van word.’ 

Het ligt dus voor de hand dat Philyra vaker gebruikt gaat worden. Voor Symrise is het de grootste doorbraak sinds in de negentiende eeuw voor het eerst synthetische materialen werden gebruikt. Maar eerst moeten de twee Braziliaanse millennialgeurtjes nog op de markt komen. Dat zal later dit jaar gebeuren. Apel kan niet wachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.