Deze man stond aan de wieg van een van de belangrijkste doorbraken in de moderne wetenschap

Peter Mansfield is woensdag op 83-jarige leeftijd overleden. De Brit stond aan de wieg van de MRI-scan en leverde daarmee een grote bijdrage aan de geneeskunde. In 2003 kreeg hij er de Nobelprijs voor.

Laurens Verhagen
Peter Mansfield bij een MRI-scan. Beeld ap
Peter Mansfield bij een MRI-scan.Beeld ap

Eind jaren zeventig was nog lang niet iedereen overtuigd van de praktische toepasbaarheid van Magnetic Resonance Imaging (MRI). Gedetailleerde opnames van het innerlijk lichaam maken met behulp van magneetvelden? Een interessante denkrichting, vonden sommige critici, maar niet zonder gevaar. Mansfield besloot in april 1978 als eerste mens in een scanner te stappen om zijn hele lichaam aan de techniek te onderwerpen. Vlak daarvoor had de Brit nog een briefje ontvangen van een collega-professor uit San Francisco die hem waarschuwde dat de blootstelling aan de magnetische velden risicovol zou zijn.

Mansfield had andere berekeningen en nam de proef op de som, maar niet zonder dat 'vrouwen en verloofdes' van hem en collega's klaar stonden om in te grijpen, mocht het toch fout gaan. Een pretje was het experiment niet, zo memoreerde Mansfield in 2003. 'Door gebrek aan tijd was er geen licht in het apparaat. Ik was verticaal vastgeklemd in de magneet en ik moest vijftig minuten in het pikkedonker wachten tot alles voorbij was.' Maar het ging goed. Niemand hoefde in te grijpen en er werden afbeeldingen gemaakt.

De rest is geschiedenis. MRI wordt in de verklaring op de site van de Universiteit van Nottingham, waar het overlijden werd bekendgemaakt, een van de belangrijkste en meest revolutionaire doorbraken in de moderne wetenschap genoemd. Het belang valt inderdaad moeilijk te overschatten. Nog steeds profiteren jaarlijks vele miljoenen patiënten van de techniek. Voor Mansfield lag een academisch leven overigens niet voor de hand, laat staan een Nobelprijs. De zoon van een gasfitter had helemaal niet zo'n indrukwekkende schoolcarrière, maar via een aantal omwegen kwam hij in 1964 bij de Universiteit van Nottingham terecht, waar hij tot zijn pensioen zou blijven.

undefined

Magneetvelden

Met MRI kunnen, simpel gezegd, plaatjes van het menselijk lichaam worden gemaakt met behulp van magneetvelden. Dit gebeurt bij onder meer bij hersen-, ruggenmerg- en kankeronderzoek. Bij de hersenen bijvoorbeeld zijn alle verstoringen op de scan te zien. Paul Lauterbur beschreef in 1973 de techniek voor het maken van afbeeldingen van structuren die met normale technieken onzichtbaar zijn. Peter Mansfield ontwikkelde dit verder en maakte de vondst praktisch bruikbaar voor de medische wetenschap. Na de eerste scan in 1978 kwamen in de jaren tachtig de eerste MRI-apparaten in ziekenhuizen in gebruik.

Lauterbur en Mansfield kregen in 2003 samen de Nobelprijs voor de Geneeskunde voor hun bijdrage. Collega-medici roemden destijds vooral de praktische toepasbaarheid van de vinding. 'Het is een buitengewoon complexe techniek waaruit een bruikbaar medisch hulpmiddel is voortgekomen. Het is terecht dat het werk is bekroond met de Nobelprijs', zei bijvoorbeeld Peter Hagoort (nu hoogleraar Cognitieve Neurowetenschap) destijds tegenover de Volkskrant.

Nu, bij zijn heengaan, worden vergelijkbare woorden gebruikt voor Sir Peter. Rector-magnificus David Greenaway van de Universiteit van Nottingham verwoordde dit als volgt: 'Slechts weinig mensen kunnen op hun carrière terugkijken en dan concluderen dat ze de wereld hebben veranderd. In zijn pionierswerk voor MRI is dit precies wat Sir Peter Mansfield heeft gedaan.' Greenaway sprak deze door de BBC opgetekende woorden vorige maand uit bij een reünie ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van het Sir Peter Mansfield Imaging Centre van de universiteit. Sir Peter was daar nog aanwezig te midden van zijn voormalige collega's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden