Drie vragen overde Sonde rond de zon

Deze Europese sonde gaat voor het eerst rond de polen van de zon vliegen

In de nacht van zondag op maandag is het zover: dan moet de Solar Orbiter richting onze moederster vertrekken. Maak kennis met de sonde die voor het eerst de noord- en de zuidpool van de zon zal bekijken.

Een computertekening van ruimtesonde Solar Orbitar, voor een foto van de zon. De Europese sonde moet het grillige gedrag van de zon in kaart brengen en voor het eerst de polen van onze moederster van dichtbij fotograferen. Beeld EPA

Zonder zon geen leven. Toch weten wetenschappers nog verrassend weinig over de ster die we elke dag aan de hemel zien. Misschien niet zo gek, want de afstand tot onze moederster is zo’n 150 miljoen kilometer. De Europese ruimtevaartorganisatie ESA lanceert daarom in de nacht van zondag op maandag vanaf de Nasa-lanceerbasis in Florida de zonnesonde Solar Orbiter. Drie vragen over het apparaat dat het grillige gedrag van de zon in kaart moet brengen.

Er is onlangs toch al een sonde naar de zon gestuurd?

Solar Orbiter is inderdaad niet het eerste ruimteschip dat de mensheid richting de zon schiet. De sonde vertrekt relatief kort op de hielen van Nasa’s Parker Solar Probe, die in 2018 al koers daarheen zette. In december maakte deze al de eerste meetresultaten bekend.

De twee sondes vliegen verschillende missies, die elkaar goed aanvullen. Waar de Parker Solar Probe het zonne-oppervlak zo dicht zal naderen dat Nasa’s ronkende pr-machine haar doopte tot ‘de sonde die de zon zal aanraken’, komt de Solar Orbiter minder dichtbij. Wel zal deze het eerste vaartuig worden dat de noord- en zuidpool van de zon in beeld brengt. Nooit eerder zag de mensheid die gebieden van zo dichtbij.

En dat terwijl juist die polen wetenschappelijk erg interessant zijn. Wetenschappers denken dat ze flink verschillen van de rest van de zon. Zo huizen op de polen vaker dan elders op de zon reusachtige gebieden die men ‘coronale gaten’ heeft gedoopt: stukken waar de buitenste zonnelaag minder heet is, en een lagere dichtheid heeft, dan het pruttelende plasma eromheen.

Wat gaat de Solar Orbiter precies bestuderen?

De sonde moet vooral de processen op het oppervlak van de zon in kaart brengen die leiden tot zonnevlammen en deeltjesuitbarstingen waarbij zeer energierijke deeltjes aan de zon ontsnappen. Om die processen beter te begrijpen, zal de sonde onder meer de wolk van deeltjes rond de zon zo goed mogelijk in kaart brengen en het magneetveld van de ster doormeten. Dat is overigens ook de reden voor de interesse in de coronale gaten op de polen: uit die gebieden ontsnappen naar verwachting veel deeltjes.

De Solar Orbiter heeft vier telescopen aan boord die beelden kunnen maken van de zon, en zes instrumenten die metingen kunnen doen van de omgeving. In februari 2021 nadert de sonde naar verwachting de zon al dicht genoeg om de eerste meetresultaten te verzamelen. Beelden van de polen laten nog zo’n zeven jaar op zich wachten.

Waarom zijn we geïnteresseerd in deeltjesuitbarstingen op de zon?

De missie moet bovenal de fundamentele nieuwsgierigheid van wetenschappers bevredigen naar de onvoorspelbare nukken van de zon. Maar er schuilt ook een praktische vraag achter. 

Astronomen waarschuwen al langer dat onze vriendelijke moederster zich plotseling kan ontpoppen tot een ruiter van de apocalyps. Wanneer de zon een fikse deeltjesstorm richting de aarde schiet, kan dat bijvoorbeeld leiden tot kapotte satellieten, uitvallende communicatienetwerken en wereldwijde stroomuitval.

Als het echt tegen zit kan de zon zelfs zo’n extreme uitbarsting produceren, dat deze hier op aarde dna-mutaties veroorzaakt, met een verhoging van het aantal kankergevallen tot gevolg. Dat angstaanjagende scenario schetsten Amerikaanse astronomen in 2017 bijvoorbeeld al eens in een artikel in het vakblad The Astrophysical Journal.

De kans op zo’n extreem scenario is zeer klein, maar ook zwakkere uitbarstingen veroorzaken ellende. In 1859 legde een zonnestorm bijvoorbeeld het toenmalige telegraaf-systeem plat, de voorloper van het huidige wereldwijde telecommunicatienetwerk. Nu de maatschappij sterker leunt op technologie, zouden de gevolgen van zo’n zelfde soort uitbarsting veel groter zijn.

Meer over onze zon

‘Sonde die de zon aanraakt’ onthult eerste geheimen van onze moederster. De sonde moet onder meer onthullen of de zon zich op termijn niet zal ontpoppen tot kosmisch gevaar voor onze technologische samenlevingen. 

Zonnevlammen die onze technologie kunnen platleggen, komen op sterren vergelijkbaar met de zon om de paar duizend jaar voor. Dat bevestigt opnieuw dat zonnevlammen ook voor de aarde een reëel risico vormen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden