Deze auto rijdt zelfstandig. Wat moeten we ons daar nou precies bij voorstellen?

Interview met Bogdan Bereczki (Audi) over autonoom rijden

Audi beweert met de A8 de eerste auto te hebben gemaakt die écht zelfrijdend is. In elk geval zelfrijdender dan wat tot nu toe op de markt te krijgen is. Voorwaarde: een verkeersopstopping.

In 2015 al reed een Audi A7 autonoom van Silicon Valley naar Las Vegas (linkerfoto), een geslaagde testrit van ruim 800 kilometer.

Audi brengt binnenkort als eerste een auto op de markt die zelfstandig rijdt. Het Duitse merk zegt met zijn nieuwe vlaggeschip, de A8, voorop te lopen in de ontwikkeling van autonoom rijdende auto's.

Blik had daar zo zijn twijfels bij. Want die A8 mag alleen zelfstandig rijden op de snelweg. En dan ook nog alleen in de file. Tot maximaal 60 kilometer per uur. Is dat nou alle opwinding waard?

'Reuzensprong'

Volgens Bogdan Bereczki wel. 'Dit is een reuzensprong naar autonoom rijden', zegt de Audi-man die alles weet van de ontwikkeling van zelfstandig rijdende auto's. Hij nodigde Blik uit af te reizen naar Audi's thuishaven, het zuid-Duitse Ingolstadt, om antwoord te krijgen op alle vragen: kun je een auto die alleen zelf mag rijden op de snelweg, in de file, tot slechts 60 kilometer per uur, wel 'zelfrijdend' noemen? Wat gebeurt er als er iets misgaat? Wie draagt de verantwoordelijkheid als het autosysteem faalt?

Autonoom rijden wordt in de autowereld opgedeeld in fasen, levels geheten. Wie het kader onder op de rechterpagina leest, zal concluderen dat al heel wat auto's level 2 machtig zijn. Klopt. Tijd voor level 3 dus.

Vraagstukken

Een van de belangrijkste vraagstukken bij level 3 is hoeveel tijd de bestuurder krijgt als de computer er niet meer uit komt en de controle over het stuur 'teruggeeft'. Hierover vermelden de beschrijvingen van level 3 niets. Terwijl uit onderzoek is gebleken dat de suffende, mijmerende of appende mens niet goed in staat blijkt plotseling in te grijpen; hij heeft 6 tot tientallen seconden nodig voor hij weer helemaal bij de les is. Een eeuwigheid, zelfs als je maar 60 rijdt.

De gevaarlijke momenten die hier kunnen ontstaan, zijn voor fabrikanten als Volvo, Hyundai, Ford en Toyota reden om level 3 over te slaan en meteen door te stoten naar een niveau hoger, waarbij de mens niet langer nodig is. Audi maakt met zijn A8 nog wél een auto op level 3.

Het verschil tussen level 3 en 4 is eigenlijk niet zo groot, stelt Bereczki. Bij level 4 weet je zeker dat de computer tussen vertrek en aankomst de besturing niet zal overdragen aan de autorijder, zegt hij. 'Behalve als de auto niet meer verder kan rijden, bijvoorbeeld als de motor in brand vliegt of een band lek is.' Situaties, kortom, waarin ook een menselijke bestuurder aan de kant moet.

Een niveau lager, op level 3, zal de auto vaker in situaties terechtkomen waarbij de voorwaarden voor autonoom rijden niet meer gelden. Bij de A8 is dat bijvoorbeeld als de file oplost, of als de snelheid boven de 60 kilometer per uur komt. Deze Audi is dus niet level 3 onder álle omstandigheden? Bereczki: 'Het is een auto met level-3-functionaliteit.'

Want als de file oplost, krijgt de bestuurder een seintje de zaak over te nemen. Daarvoor krijgt hij vier tot tien seconden de tijd. Bij relatief lage filesnelheden is dit ruim voldoende, stelt Audi. Doet de bestuurder niets, dan zal de auto in toenemende mate zijn aandacht opeisen met meldingen op het dashboard en geluidssignalen. Als de mens niet reageert, zullen de gordels worden aangespannen. Blijft het stuur dan nóg onaanroerd, dan zullen de systemen concluderen dat er iets loos is met de bestuurder en zullen ze de auto langzaam tot stilstand brengen, de alarmlichten inschakelen en de hulpdiensten bellen.

'Ze geven dus nooit op', zegt Bereczki over level 3 en 4. De systemen blijven altijd functioneren. Een niveau lager geven de systemen er wel de brui aan als ze de limiet van hun kunnen hebben bereikt. 'De bestuurder moet dan plotsklaps overnemen.' Vandaar dat op level 2 de handen aan het stuur moeten blijven en de blik op de weg gericht.

Op level 3 blijft de auto sturen en zal zelfs een noodstop maken als dat nodig is. Dit is echt een reuzenstap, zegt Bereczki, vanwege de grote ontwerpconsequenties: alle hoofdsystemen (remmen, besturing en motor) moeten bijvoorbeeld dubbel worden uitgevoerd. Als een systeem uitvalt, moet de zelfrijdende auto zichzelf immers nog kunnen redden.

De Traffic Jam Pilot in de nieuwe Audi A8 is een systeem dat de auto op de snelweg, in de file, tot 60 kilometer per uur, zelfstandig laat rijden. Zodra aan de voorwaarden wordt voldaan, geeft het systeem een seintje, kunnen de handen van het stuur en de voeten van de pedalen. De A8 is hiermee de eerste massaal geproduceerde auto met een zogeheten level-3-functionaliteit, zegt Audi.

Film kijken

Op level 3 kan de bestuurder straks in de file iets anders gaan doen. Een film kijken, of mail wegwerken op het entertainmentsysteem van de Audi. Wat nog niet mag, is op de achterbank gaan zitten, in slaap vallen of een boek lezen. De eigen smartphone mag evenmin gebruikt. De reden is simpel, zegt Bereczki: 'Het mag niet van de wet.'

Stel dat de auto betrokken raakt bij een aanrijding en de airbag wordt geactiveerd. 'Als je dan een boek in handen hebt of een smartphone, dan zal die met grote kracht in je gezicht slaan.' Dus moet de bestuurder zich beperken tot de functies die het mediasysteem biedt. Die lijken, belooft Audi, op wat telefoon of tablet kan.

Audi maakt bij zijn level-3-auto geen gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) en machine learning; in plaats daarvan worden alle algoritmen door mensen geprogrammeerd. Dit heeft volgens Bereczki eveneens te maken met wetten en regelgeving. 'AI leert bij tijdens het rijden, daardoor kan ze na verloop van tijd anders reageren op een gelijke situatie.' Dit betekent dat de auto verandert nadat ze is toegelaten op de weg. En dat mag niet.

Camera

De Nederlandse Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) zegt dat de huidige regelgeving nog niet voorziet in softwarewijzigingen aan bestaande auto's. Zolang voertuigen aan de typegoedkeuring blijven voldoen, mogen wijzigingen worden toegepast, zegt een woordvoerder. Worden ze te groot, dan moet opnieuw typegoedkeuring worden aangevraagd. Wanneer precies, is niet duidelijk. Het is een van de redenen dat Audi voorzichtig moet opereren, zegt Bereczki.

Het is ook een van de redenen waarom Audi in de gaten houdt wat er tijdens de rit gebeurt. Zo kijkt een camera mee of de bestuurder niet in slaap gevallen is. De verzamelde gegevens worden met niemand gedeeld, belooft Audi, alleen gespecialiseerde ingenieurs kunnen er na een ongeval bij. Het uitlezen van de data zal gebeuren in het hoofdkantoor en onder toezicht van de klant, als die dit wenst.

Wie nu een A8 koopt, kan de Traffic Jam Pilot, zoals het systeem heet, nog niet bestellen. Audi wil het systeem eerst nog uitgebreider testen. Ook moeten toezichthouders in diverse Europese lidstaten zich nog akkoord verklaren met het systeem. Het concern had verwacht de filepiloot halverwege dit jaar te kunnen leveren, maar de kans is groot dat het later wordt, of misschien zelfs volgend jaar, zegt Bereczki. 'We zijn de eerste en we willen zeker zijn dat het goed werkt.'

Foto de Volkskrant