'Denk niet dat de natuur het voor je oplost'

Vrouwen moeten niet per se de kans krijgen gewoon te bevallen, zegt Gerard Visser. Dat leidt tot onnodige babysterfte. ‘Maar verloskundigen willen het Nederlandse erfgoed veiligstellen.’..

Nederlandse verloskundigen en gynaecologen stellen zich te afwachtend op bij bevallingen. Daardoor sterven er onnodig baby’s in Nederland. Dat zegt gynaecoloog en hoogleraar verloskunde Gerard Visser (62) van het UMC Utrecht. Volgens hem moet er agressiever worden ingegrepen.

Visser kwam vorig jaar in het nieuws doordat hij alarm sloeg over de hoge babysterfte ’s nachts en in het weekend omdat er op die tijdstippen geen gynaecoloog aanwezig was. Onlangs schreef hij ook het rapport over een overleden baby in het Westfriesgasthuis in Hoorn. Daarin concludeerde hij dat het ziekenhuis schuldig was aan de dood van het meisje.

Treurig, vindt Visser. Maar hij wil verder kijken dan dit ene geval. Volgens de hoogleraar moet er een cultuuromslag komen in de Nederlandse bevallingscultuur.

Wat doen we verkeerd?

‘We vertrouwen er te veel op dat de natuur het wel oplost. Daardoor wordt er te laat ingegrepen als er iets mis is. Dat geldt zowel voor verloskundigen als gynaecologen. We zijn te conservatief. Als een zwangere opbelt met hoofdpijn, wordt er te snel gezegd: neem maar een aspirine. De gedachte is: het is vast stress, morgen kijken we verder. Maar als er iets mis is, moet je ingrijpen. En aan het eind van de zwangerschap beseffen we te weinig dat we vanaf de uitgerekende datum alleen nog kunnen verliezen.’

Verliezen?

‘Ja. Na 40 weken zwangerschap begint het aantal baby’s dat sterft in de baarmoeder te stijgen. Elke week die je langer wacht, sterven er meer kinderen. Als iemand bij 41 weken nog niet bevallen is, en je wacht nog een week, dan blijkt uit de Cochrane database dat er per 1000 bevallingen 1 tot 2 kinderen meer sterven. Terwijl deze baby’s gewoon volgroeid waren en in principe zonder problemen geboren hadden kunnen worden. Die sterfte is in veel gevallen dus onnodig.’

Wat zou er moeten gebeuren?

‘Naar mijn mening moet er onder meer een formele controle komen van alle zwangeren van 38 weken. Een soort risicoschatting. Is alles goed, dan afwachten. Zijn er risicofactoren, dan ingrijpen. Dat moet duidelijk in het dossier vermeld worden. Dat gebeurt ook in Noorwegen en de VS.’

Waarom bevallen vrouwen hier nog na 41 weken, als de kans op sterfte zo groot is? Waarom wordt de bevalling niet opgewekt rond die datum?

‘In Nederland vindt men dat we vrouwen de kans moeten geven om gewoon te bevallen. Maar ik vind dat we vrouwen in ieder geval over deze cijfers moeten inlichten. Dan kunnen ze zelf beslissen. Maar dat wordt hen door ons paternalistische, betweterige systeem vaak onthouden. Als je 35 jaar of ouder bent, en je bent voor het eerst zwanger, dan is de kans dat je baby aan het eind van je zwangerschap onverwachts doodgaat groter dan dat het een mongooltje is. We informeren alle vrouwen over de kans op het krijgen van een mongooltje. Waarom dan hier niet over?’

Maar u kunt die zwangeren toch gewoon informeren?

‘Sinds een jaar is hierover een conflict gaande tussen tussen verloskundigen en gynaecologen. De gynaecologen willen vrouwen bij 41 weken zien en bij voorkeur de bevalling inleiden. Verloskundigen vinden dat de vrouw tot 42 weken bij hen hoort. Mijn indruk is dat verloskundigen het Nederlandse erfgoed veilig willen stellen. We komen niet tot een oplossing. Terwijl hier winst te behalen valt.’

Gaat dit in andere landen beter?

‘In Vlaanderen wacht echt niemand 42 weken. Bij 41 moet hij er daar gewoon uit.’

Is dit een van de redenen dat wij het zo slecht doen op het gebied van babysterfte? Eind 2008 werd duidelijk dat Nederland bijna de hoogste babysterfte heeft van Europa.

‘Dat denk ik wel, ja. In de jaren vijftig waren we koploper. Maar sinds die tijd zijn we naar een van de allerlaatste plaatsen gezakt. Per 1000 bevallingen overlijden er 10 baby’s vlak voor, tijdens of na de geboorte. In Vlaanderen zijn dat er 2 tot 3 minder, waarvan aan het einde van de zwangerschap 1 tot 2.

‘Wat mij betreft, is er maar één conclusie mogelijk: de verloskundigen sturen probleemgevallen te laat naar het ziekenhuis, en gynaecologen behandelen problemen te weinig agressief. Het verloskundige systeem in Nederland is achterhaald. Ik zit in het Centraal Medisch Tuchtcollege. Een groot deel van de zaken gaat over te laat ingrijpen.’

Wat is het gevolg bij agressiever ingrijpen? Meer keizersneden?

‘Om één sterfgeval na 41 weken te voorkomen moet je 500 bevallingen opwekken. Dat is een keuze. Het zal misschien tot meer keizersneden leiden, hoewel dit niet blijkt uit internationaal onderzoek. Onlangs stond er goed Nederlands onderzoek in The Lancet dat het conservatisme onderuit haalt.

‘Bij vrouwen die last hadden van hoge bloeddruk werd de bevalling bij de helft met 36 weken opgewekt. De andere helft moest wachten. Bij de groep met de opgewekte bevallingen waren minder complicaties en minder keizersneden. Het gaat dus beter als vrouwen nog in een goede conditie zijn en nog niet al te zeer verzwakt.’

Hoe komt het dat baby’s de laatste weken in de baarmoeder sterven?

‘Dat is niet helemaal duidelijk, behalve dat de placenta vaak niet meer groeit. Het kan heel abrupt gaan. De ene dag zijn er wat problemen, de volgende dag is het kind dood. Het probleem is ook dat risicofactoren lastig te detecteren zijn. De signalen zijn subtiel: de baby is aan de kleine kant, hij is een heel klein beetje minder beweeglijk, hij trapt wat minder, maar het valt nog wel mee.

‘Uit een klein Noors onderzoek lijkt zelfs naar voren te komen dat het overlijdensrisico zeventig keer zo hoog is bij dikke moeders en baby’s die aan de kleine kant zijn. Dikke moeders horen dikke baby’s te krijgen. Zo niet, dan moet je rond de uitgerekende datum zeggen: inpakken en wegwezen. Heel simpel: gewoon geboren laten worden. Maar daar zijn we hier nog onvoldoende mee bezig. Er heerst in Nederland een grote angst om te veel keizersneden te doen.’

Maar het aantal keizersneden neemt toch ook toe?

‘Klopt. Maar om het aantal keizersneden te laten dalen, kunnen de verloskundigen zelf ook meer doen. Ze moeten terug naar hun oude professie: gewoon bevallingen begeleiden. Moderne vrouwen die moeten bevallen zitten helemaal alleen te wachten op hun Jan des Bouvriebank. De verloskundige komt even langs, en zegt: u heeft 4 centimeter ontsluiting, ik kom over 4 uur wel terug. En als de ze vervolgens terugkomt, zijn die mensen totaal in paniek.’

Gaat er daardoor meer mis?

‘Als je een ervaren vrouw bij de hele bevalling zet, halveert het aantal keizersneden. Maar dat zijn we met zijn allen vergeten. De verloskundigen zijn er allerlei leuke dingen bij gaan doen, zoals echo’s en andere spannende zaken, dus die hebben daar geen tijd meer voor. Vroeger zat de kraamverzorgster er de hele bevalling bij. Die zouden dat dolgraag weer doen, maar die zijn wegbezuinigd.

‘Meer dan de helft van de vrouwen die thuis wil bevallen van hun eerste kind, eindigt in het ziekenhuis. Daar doen we dus wat mee: opwekken, keizersneden, vacuümpompen, enzovoort. Maar ik denk dat de helft van die mensen die naar ons toegestuurd wordt, helemaal niet nodig is. Dat komt puur omdat ze thuis onvoldoende begeleid worden.’

Maar in het ziekenhuis worden vrouwen toch ook alleen gelaten?

‘Dat klopt. Het geldt ook voor het ziekenhuis. Vroeger zat er vanaf een paar centimeter ontsluiting een co-assistent aan je bed. Dat is niet meer zo. Je wordt alleen gelaten. Om de twee uur komen ze even kijken. Ook die zorg is veelal onvoldoende.’

Kan de man niet meer doen?

‘Tja, de man. Die zijn we helaas vergeten goed op te voeden. Ik heb daar wel eens onderzoeksfilms van gezien. Tijdens de bevalling werd het gedrag van mannen vergeleken met het gedrag van doula’s (vrouwen die bevallingen begeleiden, red.). De mannen reageerden slechts in 20 procent van de gevallen op pijn bij hun vrouw. De rest van de tijd keken ze hulpeloos naar de verpleging, of staarden ze uit het raam. Terwijl de doula’s in 90 procent van de gevallen reageerden. We zouden de man beter moeten voorbereiden. Ik stimuleer mensen ook altijd om hun moeder of hun zus mee te nemen. Mannen zijn trouwens wel heel goed op de operatiekamer. Al die lampjes en piepjes, dat vinden ze geweldig.’

U sloeg eerder alarm over de hogere babysterfte ‘s nachts en in het weekend, omdat er op die tijdstippen geen gynaecoloog aanwezig was. Is dat nu opgelost?

‘De verzekeraar heeft het opgepikt en in ons ziekenhuis hebben we nu 24 uur per dag een gynaecoloog. Net als in vier andere ziekenhuizen in Nederland. In de rest nog niet, nee.’

En dan is het ook nog eens druk in de ziekenhuizen.

‘In het UMC Utrecht stuurden we tot voor kort 60 vrouwen die aan het bevallen waren met weeën naar een ander ziekenhuis – alleen omdat er geen plek was. Ik noem dat zwerfzwangeren. Inmiddels zijn we uitgebreid en zijn het er nog 20 per jaar. Maar ik vind het de bloody limit. Waarom hebben wij een kraptemodel in dit land? Het is zo miezerig.

‘Het is ook typisch Hollands. Als je naar Amerikaanse ziekenhuizen kijkt zijn er altijd wel 8 bedden leeg. Maar de zorgverzekeraars en ziekenhuizen hier hebben er gewoon niet meer geld voor over.’

Wat is nu het beste: thuis bevallen of in het ziekenhuis?

‘Als je thuis wil bevallen, ga gerust je gang. Maar als ik het was, zou ik mijn eerste kind altijd in een ziekenhuis of in een geboortecentrum aan een ziekenhuis doen. Dat de helft van de eerste thuisbevallingen in het ziekenhuis eindigt – er is niemand die daar voldoende voorlichting over geeft. Overigens: als de eerste bevalling goed gaat in het ziekenhuis, dan kun je de tweede prima thuis doen. Want de getallen over de veiligheid van de thuisbevalling zijn niet slecht.’

U heeft onderzoek gedaan naar de baby die is overleden in het Westfriesgasthuis. Wat is daar gebeurd?

‘Uiteindelijk was dat een communicatiestoornis tussen de gynaecoloog en de verpleegkundige. Ik wil daar verder niet te veel over zeggen. Fouten maken komt overal voor. Meestal worden die fouten gaandeweg weer opgelost. Maar in dit geval niet.’

Is dit tekenend voor Nederland?

‘De roep om de brandstapel is begrijpelijk. Maar zo simpel is het niet. Dit soort dingen gebeuren bij alle artsen. Als je iedereen op de brandstapel zou gooien, heb je over een jaar niemand meer over. Een gynaecoloog heeft zo’n drieduizend contacten met zwangeren per jaar. Drieduizend beslissingen, dat gaat af en toe mis.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.