Dementie is volksziekte en doodsoorzaak nummer één. Is dat echt zo?
© ANP

Dementie is volksziekte en doodsoorzaak nummer één. Is dat echt zo?

Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: de meeste Nederlanders sterven aan dementie, dat daarmee volksziekte nummer één zou zijn.

Van wie komt die claim?

Dementie is volksziekte nummer één, schreef Stichting Alzheimer Nederland in een open brief in deze krant, Trouw en AD. De brief, die de aftrap van een nieuwe geldwervingscampagne vormt, stelt ook dat dementie inmiddels de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland zou zijn.

Verwarrend alleen is dat ook andere aandoeningen de titel volksziekte nummer één hebben. Belangengroepen voor depressie, diabetes, eenzaamheid en stress menen dat allemaal dat 'hun' aandoening de kroon spant. Dus hoe zit dat met dementie?

Klopt het?

Het ligt er maar net aan in welke hokjes de verschillende doodsoorzaken worden gegroepeerd

Eerst de doodsoorzaken. Daarvoor verwijst Alzheimer Nederland naar cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Afgelopen zomer schreef het CBS inderdaad dat dementie in 2016 met iets meer dan vijftienduizend sterfgevallen de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland vormde. Op de tweede plaats komt longkanker: daaraan overleden iets meer dan tienduizend mensen.

Maar dementie is een parapluterm waaronder meerdere hersenaandoeningen schuilen. Ongeveer tweederde van de dementiepatiënten lijdt bijvoorbeeld aan de ziekte van Alzheimer, de rest aan andere variaties op de aandoening of een mengvorm daarvan. Niet dementie, maar kanker blijkt doodsoorzaak nummer één te zijn wanneer je op dezelfde manier alle kankersoorten bij elkaar optelt: daaraan stierven in 2016 ruim 46 duizend mensen. Kortom: dementie is niet zomaar de belangrijkste sterfteoorzaak in Nederland. Het ligt er maar net aan in welke hokjes de verschillende doodsoorzaken worden gegroepeerd.

Bovendien valt wat op de CBS-cijfers af te dingen, vindt hoogleraar geriatrie Marcel Olde Rikkert van het Radboudumc. 'We weten uit verpleeghuisonderzoek dat maar een heel klein deel van de dementiepatiënten in zo'n vergevorderd eindstadium van de ziekte zit, dat dat een directe aanleiding is tot sterfte.' Het zou volgens hem goed kunnen dat artsen regelmatig 'dementie' als primaire doodsoorzaak invullen wanneer het ziektebeeld in werkelijkheid veel complexer en onoverzichtelijker was.

Of dementie daadwerkelijk volksziekte nummer één mag heten is net zomin eenduidig. Regels of afspraken blijken voor dat begrip namelijk niet te bestaan. De woordvoerder van Alzheimer Nederland heeft een behoorlijke lijst met redenen en records om het stempel te verantwoorden, maar erkent tegelijk dat het op een kwestie van keus neerkomt. Zo scoort dementie inderdaad hoog op de lijst van duurste ziekten, maar onthult enig zoekwerk dat de aandoening op de tiende plaats staat qua ziektelast, uitgedrukt in verloren levensjaren en verlies aan levenskwaliteit.

Eindoordeel

Of dementie de ranglijsten aanvoert als dodelijkste of belangrijkste ziekte, hangt vooral af van hoe je zo'n lijst indeelt.