De zorg: alles uit de pot of ieder voor zich?

Er valt veel te kiezen op 15 maart. Vandaag deel 2 van een serie: wat willen partijen met de zorg?

Deelnemers aan het Grote Zorgdebat 2017 op 20 februari Beeld anp

De zorg is zo veelomvattend dat er heel veel te kiezen is. Maar de fundamentele zorgvraag van deze verkiezingen valt uiteen in twee delen.

Eén: is het eigen risico te hoog? Dat is de 385 euro die een volwassene zelf moet betalen voor een bezoek aan het ziekenhuis voordat de verzekering de rekening dekt. Is dat een 'boete op ziek zijn' die vooral middeninkomens, chronisch zieken en ouderen treft ? Of een zeer gewenste drempel die voorkomt dat mensen al te gemakkelijk dokters aflopen?

Twee: zijn de eigen bijdragen te hoog? Vermogende ouderen betalen nu een hoge eigen bijdrage als zij in een verzorgings- of verpleeghuis wonen, terwijl een ander die niet gespaard heeft er 'gratis' woont. Ook wie na een ongeluk een letselschadevergoeding ontving, betaalt een hoge bijdrage als hij door dat ongeluk in een instelling belandt. Is dat rechtvaardig?

Zulke vragen spelen in de hele zorg een rol. Eerst in de ziekenhuiszorg, betaald uit de verplichte basisverzekering. Maar ook in de langdurige-zorginstellingen. En tenslotte in de zorg voor thuiswonenden, hulpbehoevenden en de jeugdzorg - gefinancierd door de gemeenten.

Het Centraal Planbureau heeft alle concrete voorstellen van de politieke partijen op een rij gezet met de kosten erbij. De SP springt eruit. Die partij gelooft principieel in collectieve zorg. Van meet af, sinds 2006, is de SP dan ook compromisloos tegen de 'marktwerking'. Niet zorgverzekeraars maar de overheid dient verantwoordelijk te zijn, ook voor de uitvoering van de basisverzekering. De Partij voor de Dieren en 50 Plus steunen dit, maar hebben hun programma's niet aan het CPB voorgelegd.

De grote publiekstrekker van de SP is de afschaffing van het eigen risico - een standpunt dat ook op het Binnenhof snel aan populariteit wint. Het wordt inmiddels gedeeld met PvdA, GroenLinks, Denk en de Vrijzinnige Partij. Het CDA, CU, SGP en VNL willen het eigen risico verlagen.

Geen marktwerking, geen eigen risico en volledige vergoeding van fysiotherapie, geestelijke gezondheidszorg en tandarts: dat heeft uiteraard gevolgen voor de begroting. De SP trekt er veel geld voor uit. De stelselherziening alleen al kost de samenleving acht jaar lang jaarlijks 800 miljoen euro, raamt het Centraal Planbureau, en levert niets op. Afhankelijk van de mate waarin zorgverzekeraars dwarsliggen kan er volgens het CPB een rekening bijkomen variërend van 3,4- tot 23 miljard euro, omdat zij moeten worden 'uitgekocht'.

Het milieu: alles bij het oude of op de schop?

Lees hier deel 1 van de serie: wat zijn de groene voorstellen van de partijen?

Staatssecretaris Martin van Rijn (VWS) in een verpleeghuis is Amersfoort. Beeld anp

In het nieuwe SP-stelsel is zorg geen recht meer zoals nu, maar een voorziening. Dat klinkt bureaucratisch, maar is heel wezenlijk. Nu moet een zorgverzekeraar zorg regelen als de nood aan de man is - als bijvoorbeeld een operatie nodig is. Straks is er geen zorg meer als het budget op is dat de overheid aan het ziekenhuis heeft toegekend. Tenzij het budget verhoogd wordt, maar dan lopen de collectieve zorgkosten dus op. Ook PvdA en GroenLinks willen de marktwerking in de zorg beperken, maar met veel minder vergaande ingrepen.

Helemaal aan de andere kant in dit debat staan de VVD en D66. Zij zijn de grootste pleitbezorgers van het huidige stelsel - met zorgverzekeraars en eigen betalingen. Naar hun rotsvaste overtuiging begint het stelsel tien jaar na de invoering nu juist z'n nut te bewijzen: Rutte II was het eerste kabinet sinds mensenheugenis dat erin slaagde de groei van de zorgkosten af te remmen. VVD en D66 willen het eigen risico daarom juist handhaven, inclusief de jaarlijkse verhoging.

De logische consequentie is dat zij voor de komende tijd ook het minste extra investeringen begroten. Wel vinden deze partijen elkaar in de ambitie om de eigen bijdrage gebaseerd op vermogen voor bewoners van zorginstellingen af te schaffen. Anderen, zoals de SP en GroenLinks, willen die juist verhogen.

De VVD kiest bovendien, net als ChristenUnie en VNL, voor beperking van de basisverzekering. De liberalen willen bijvoorbeeld geen behandeling vergoeden als de kwaal weinig hinder geeft. VNL en CU bezuinigen op de vergoeding van hulpmiddelen. De CU wil ook meer eigen betaling bij therapieën als logopedie, ergotherapie, mensendieck en cesar. Op medicijnen, artsensalarissen en door 'meer efficiëntie' denkt iedereen juist te besparen. Alle partijen behalve Denk en de Vrijzinnige Partij willen de politiek van VVD-minister Schippers voortzetten: de kosten remmen via akkoorden met ziekenhuizen, instellingen en farmaceutische bedrijven. Dat levert een besparing op van een miljard euro.

Goed nieuws is er voor de instellingszorg en de zorg die de gemeenten regelen - de sectoren dus die Rutte II grondig reorganiseerde: alle partijen willen daarin nu meer geld investeren.

Daar hoort meteen een groot voorbehoud bij. Het gaat hier alleen over geld. Wat zorg oplevert aan kwaliteit van leven, of wat de maatregelen betekenen voor de kwaliteit van de zorg, blijft buiten beeld. Dat is niet uit te rekenen, zegt het CPB.

Weet u hoeveel geld het kabinet-Rutte uitgaf aan de zorg? Teken het in onderstaande grafiek, en zie vervolgens of u gelijk heeft.

Wilt u meer van zulke grafiekjes tekenen? Test hier uw kennis over de stand van het land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden