De zee bij Nederland stijgt steeds sneller, nu met 2,9 millimeter per jaar

Tot voor kort was er in de metingen voor de Nederlandse kust geen duidelijke versnelling van de stijging van de zeespiegel te zien. Maar nieuwere cijfers duwen de metingen statistisch over het randje. Vorig jaar kwamen onderzoekers van de TU Delft al tot de conclusie dat de zeespiegel bij Nederland tegenwoordig sneller stijgt dan dertig jaar geleden. Nu zien wetenschappers van Deltares, met een wat andere methode, de versnelling ook. Het is alleen mogelijk een lijn door de reeks metingen te trekken door rond 1993 een knik omhoog te maken.

Voorheen steeg de zeespiegel bij Nederland met gemiddeld 1,8 millimeter per jaar, constateert het instituut, tegenwoordig is dat 2,9 millimeter. In werkelijkheid ging het tempo overigens niet abrupt vanaf 1993, maar geleidelijk omhoog, benadrukt onderzoeker Bart van den Hurk. ‘Maar je krijgt de beste fit met de waarnemingen als je in dat jaar de knik legt.’

Het VN-klimaatpanel IPCC constateerde al dat de zeespiegel wereldwijd steeds sneller stijgt, door uitzetting van het opwarmende oceaanwater en smeltende ijsmassa’s. Bij de peilstations van Delfzijl, Harlingen, Den Helder, IJmuiden, Hoek van Holland en Vlissingen was die versnelling echter niet aantoonbaar. Waarschijnlijk omdat de zeespiegel jaarlijks sterk wisselt, door windopzet en stroming.

Spiegelzee

De zaak kwam vijf jaar geleden in de aandacht, toen de schrijvende geoloog Salomon Kroonenberg erop wees in zijn boek Spiegelzee. ‘Er is wel degelijk een versnelling opgetreden in de uitstoot van CO₂, dan zou de zeespiegel daar toch op gereageerd moeten hebben?’, stelde Kroonenberg retorisch in gesprek met de Volkskrant. Critici wezen er ook toen al op dat de stijging waarschijnlijk verstopt zat in de sterk wiebelende Nederlandse cijfers.

De opname in de Zeespiegelmonitor, het officiële rapport waarop het kustbeleid is gebaseerd, bezegelt nu de kwestie. ‘Vooral mensen die zich richten op een lokale perceptie van het probleem zeggen daarom soms: bij ons is het kennelijk niet zo erg, we hoeven er nog niet veel aan te doen’, zegt Van den Hurk. ‘Maar nu kunnen we vaststellen: wat we wereldwijd zien, hebben we ook hier gedetecteerd.’

Dat wil trouwens niet zeggen dat er scenario’s voor de zeespiegelstijging naar boven moeten worden bijgesteld. Het KNMI gaat ervan uit dat de zee bij Nederland eind deze eeuw ergens tussen de 30 en 121 centimeter hoger staat dan nu, vooral afhankelijk van hoeveel broeikasgassen de wereld uitstoot, en van de vraag of het smelten van vooral Antarctica in stroomversnelling terechtkomt. De meest waarschijnlijke stijging is trouwens lager: 44 tot 76 centimeter.

Verdere versnelling

Intussen blijven de waarnemingen voor de Nederlandse kust zichtbaar achter bij de meeste klimaatscenario’s. Maar dat zegt weinig, denkt Van den Hurk: zeespiegelscenario’s zijn vooral goed in trends op de langere termijn. ‘Ik zou het vanuit risicomanagement in elk geval onverantwoord vinden om te zeggen: het valt wel mee. De werkelijkheid kan uiteindelijk ook dramatischer uitpakken dan de scenario’s, door snellere smelt van gletsjers en andere ijsmassa’s.’

Aannemelijk is dat de stijging verder versnelt, zegt zeespiegelexpert Riccardo Riva (TU Delft), niet betrokken bij het onderzoek van Deltares. ‘Als je kijkt naar de wereldwijde versnelling, komt daar per jaar ongeveer een tiende van een millimeter bij. Dat verwacht ik ook hier te zien.’ Riva zegt ‘heel blij’ te zijn met de nieuwe analyse: ‘Hun methode is anders, en toch zijn we het eens. Mooier kan eigenlijk niet.’ Kroonenberg zegt desgevraagd geen tijd te hebben om de resultaten beter te bekijken.

Aan de dagelijkse praktijk zal de bijstelling overigens weinig veranderen. Hooguit zal de nieuwe meetreeks mede bepalen hoeveel zand men waar neerlegt, om de kust veilig te houden.