De week in wetenschapTonie Mudde

De wetenschappelijke winnaars en verliezers van de coronapandemie

De pandemie leidt ook onder wetenschappers tot winnaars en verliezers. En tot nieuwe kansen.

Doe je de ontdekking van je leven, is er haast niemand getuige van. John Jagt, paleontoloog bij het Natuurhistorisch Museum Maastricht, ontdekte dat een 66,7 miljoen jaar oud schedeltje afkomstig is van een voorouder van kippen en vogels. Jagt publiceerde over deze ‘oudste moderne vogel’, die leefde tussen de dinosaurussen, in het toptijdschrift Nature. Typisch zo’n vondst die journalisten in normale nieuwsweken vol in de schijnwerper zouden zetten.

Maar ja, corona… Museum dicht. En journalisten hadden wel wat anders te doen – al was Volkskrantredacteur Cor Speksnijder zo vriendelijk het verhaal van ‘de wonderkip’ toch maar even op te tekenen voor de wetenschapspagina.

Het schedeltje van de Maastrichtse ‘wonderkip’. Beeld Daniel J. Field/University of Cambridge/ AP

Het coronavirus raakt alle beroepsgroepen, wetenschappers zijn daarop geen uitzondering. Je zal maar een chemicus zijn die nu experimenten doet die niks met het coronavirus te maken hebben, maar waarvoor wél vloeistoffen nodig zijn die cruciaal zijn voor coronatesten. ‘We gaan heel vervelende dingen tegen onze collega’s zeggen’, waarschuwde een arts-microbioloog van het LUMC in de Volkskrant. ‘Jij moet je onderzoek maar even stilleggen.’

Maar een crisis biedt ook kansen. Voor virologen, epidemiologen en vaccinmakers natuurlijk, maar ook voor onderzoekers in totaal andere vakgebieden. Op de website van de Britse psychologenvereniging is zelfs al een brainstorm begonnen over nieuwe onderzoeksvragen.

Worden grappen over corona not done naarmate het dodental stijgt, vraagt de een zich af?

In hoeverre kan ‘nudging’ – het haast ongemerkt sturen van gedrag in de gewenste richting – helpen om ervoor te zorgen dat mensen zich netjes houden aan de sociale adviezen om afstand tot elkaar te houden? (Een lezer mailde me al de suggestie om op instructieborden ‘houd twee armlengtes afstand’ te schrijven met een plaatje erbij, in plaats van het meer abstracte ‘houd anderhalve meter afstand’)

Ik kon mezelf niet bedwingen. Hier enkele hypothesen die mij het onderzoeken waard lijken.

Hypothese 1: Het ritueel van handen schudden zal ook na de corona-uitbraak een slechte reputatie houden. Zeker in ziekenhuizen zal het lang duren voordat artsen en patiënten elkaar weer de hand geven. Hoogleraar evolutionaire psychologie Mark van Vugt merkte in deze krant al op dat in samenlevingen die vaak gebukt gingen onder infectieziektes mensen minder geneigd zijn handen te schudden en te kussen bij ontmoetingen.

Hypothese 2: Tijdens de lockdown zal het scheidingscijfer significant dalen, want wie gaat er nou uit elkaar in een onzekere tijd met banen die op de tocht staan? Zodra het coronavirus is uitgeraasd, zal het aantal scheidingen echter aanzienlijk stijgen, want thuisquarantaine doet toch al kibbelende stellen waarschijnlijk geen goed.

Hypothese 3: De innovaties in thuisonderwijs gaan nu zo snel dat deze lesvorm ook na de pandemie populair blijft, zeker in steden met een lerarentekort. Vier dagen op school, één dag per week thuis les met een tablet. Ouders en werkgevers zullen het accepteren, want na al die weken fulltime thuisonderwijs is één dag in de week ineens een gewéldig vooruitzicht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden