Paul McCartney.
Paul McCartney. © AP

De voor- en nadelen van linkshandigheid

Linkshandigheid komt overal ter wereld onder ongeveer 10 procent van de bevolking voor. Hoe dat kan, is een raadsel. Maar dat het een aantal voor- en nadelen heeft staat als een paal boven water. Vandaag op internationale Linkshandigendag: De voor- en nadelen op een rij - en kloppen de mythes wel?

 
Wat zijn de voor- en nadelen van uw linkshandigheid? Laat het Volkskrant.nl weten.

Linkshandigen zijn creatiever
Beethoven. Leonardo Da Vinci. Paul McCartney. Kurt Cobain. Allemaal succesvolle kunstenaars en artiesten. Allemaal waren ze linkshandig. Toeval?

Ja, zegt neurowetenschapper Roel Willems. 'Het is verleidelijk om tien linkshandige gitaristen op te noemen. Maar als je een beetje je best doet, kun je daar zo negentig rechtshandige gitaristen tegenover zetten. De verhouding links- en rechtshandigen is overal ter wereld ongeveer één staat tot negen. Dat is bij creatieve beroepen niet anders.'

De mythe komt van het idee dat bij linkshandigen de rechterhersenhelft beter is ontwikkeld; de kant waar de creativiteit huist. Maar ook dat is moeilijk aan te tonen, volgens Willems. Hij doet hersenonderzoek aan het Donders Instituut in Nijmegen.

'Het is wel zo dat de hersenen van linkshandigen er anders uitzien. De functieverdeling over beide hersenhelften is minder sterk. Voor gezichtsherkenning gebruiken linkshandigen bijvoorbeeld zowel de linker- als de rechterhelft, in tegenstelling tot rechtshandigen. Toch heeft dat verschil weinig gevolgen voor hun gedrag.'

Linkshandigen overlijden eerder
In 1993 veroorzaakte de Canadese psycholoog Stanley Coren ophef met zijn boek The Left-Hander Syndrome. Linkshandigen gaan negen jaar eerder dood dan rechtshandigen, concludeerde hij. Coren baseerde zijn bevinding deels op het geringe aantal linkshandige hoogbejaarden in zijn studie. Al snel werd duidelijk dat dit niet door sterfte moest worden verklaard, maar door het feit dat zij door de jaren heen iets milder waren geworden in het benadrukken van hun linkshandigheid.

'Het onderzoek is nooit gereproduceerd', zegt Rik Smits, wetenschapsjournalist en schrijver van het boek Het raadsel van linkshandigheid. 'Coren beweerde ook dat linkshandige automobilisten meer ongelukken in het verkeer veroorzaken dan rechtshandigen. Ook dat slaat nergens op, want dan zouden we grote verschillen moeten zien in landen waar ze links rijden. En dat is niet zo.'

Wel bestaat er een verband tussen linkshandigheid en bepaalde aandoeningen. Zo zou schizofrenie onevenredig vaak voorkomen onder linkshandigen. Smits: 'Er zijn mensen die door complicaties rondom de geboorte linkshandig worden. Het zou kunnen dat de toen aangerichte schade zich ook op andere manieren manifesteert.'

Linkshandigheid ontstond als een vechtstrategie
Vaak wordt gedacht dat linkshandigheid de evolutie overleefde vanwege het verrassingsvoordeel dat het opleverde tijdens gevechten. Linkshandigen zouden hun tegenstander in verwarring kunnen brengen door ze bijvoorbeeld op een andere manier vast te pakken en daardoor het gevecht te winnen. Voor sommige sporters geldt dat voordeel ook: linkshandige schermers, tennissers en boksers hebben een streepje voor op hun tegenspeler.

Als deze redenering klopt, dacht neurobiologe Sara Schaafsma, zou linkshandigheid meer moeten voorkomen in agressieve dan in vreedzame culturen. Voor haar promotieonderzoek bekeek zij de bewoners van Papoea-Nieuw-Guinea, die conflicten tot voor kort nog fysiek uitvochten. Slechts 3,6 procent van de mensen was linkshandig - minder dan de helft in vergelijking met Nederland. Daarmee kon ze de 'gevechtshypothese' verwerpen.

Hoe is linkshandigheid dan wel ontstaan? 'Dat weten we niet', zegt Roel Willems. 'De evolutie heeft linkshandigen niet uitgeselecteerd. Er moet dus ook een cultureel voordeel aan hebben gezeten.'

Vandaag in de Volkskrant: Nog drie mythes over linkshandigheid.

Uw voor- en nadelen
Dat scharen en sappersen voor rechtshandigen zijn is een nadeel. Dat uw backhand bij tennis beter ontwikkeld is, een voordeel. Wat zijn de voor- en nadelen van uw linkshandigheid? Mail ze naar internet@volkskrant.nl, tweet ze naar @volkskrant of laat ze hieronder in de reacties achter.

Bertus Zelhemsch
Doordat de wereld is ontworpen voor rechtshandigen, heb ik als linkshandige veel dingen met rechts leren doen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het bedienen van een muis, dit kan ik niet eens met links.  

Doordat je als linkshandige noodgedwongen het gebruik van je rechterhand veel meer ontwikkelt dan een rechtshandige zijn/haar linkerhand, denk ik dat wij linkshandigen 'over de breedte' handiger zijn. Bij het voetballen in mijn jeugd werd ik iedere wedstrijd opgesteld, altijd links midden omdat ik én met links een goede poeier richting het doel kon geven én omdat ik met precisie aan kon spelen.   

Als enige nadeel kan ik die vervloekte scharen bedenken. Dit is met name van toepassing op het knippen van stof (pleisters), papier gaat meestal wel.

Edwin Boersma:

Scharen, blikopeners en dergelijke vormen kleine irritaties, maar je leert er mee omgaan. Vervelender is bijvoorbeeld de decoupeerzaag, die lucht blaast aan de verkeerde kant. Schrijven is lastig omdat je over je zojuist geschreven tekst heen veegt. Veel vlekken dus als je inkt nog niet droog is. Maar: hoewel ik met rechts geen letter schrijven kan, gooi/sla ik met rechts. Dat kan ik met links nauwelijks. En de nieuwste: mijn iPhone waar de volumeknoppen links zitten, maar ik hem dus met rechts moet vasthouden om te kunnen typen met links... Zou wel wat zien in een smartphone voor linkshandigen!

Maar je went er aan, na 50 jaar.

Richard Bleeker:

Ik ben linkshandig. Ik vind dat ritssluitingen voor rechtshandigen gemaakt zijn want al mijn ritsen gaan als eerste kapot bij mijn kleding. Als muzikant is het aanbod van linkshandige instrumenten zeer beperkt en kan ik er 20 procent bij optellen bij het afrekenen!

Sinds ik mijn rijbewijs heb rij ik schadevrij (6 jaar) en waar mijn rechtshandige broers voor op les moesten, heb ik mezelf aangeleerd qua muziek. Mijn nichtje is ook linkshandig. Had nooit de beschikking over linkshandig instrument. Heeft geleerd met rechts viool en andere snaarinstrumenten te spelen.   Maar... waarom wordt wèl Kurt Cobain genoemd en niet Jimi Hendrix? Die speelde eerst op een omgekeerde rechtse en draaide later pas de snaren om!

Dirk Elfferich:
Als linkshandige (-voetige) speel je altijd een elftal hoger dan je anders gedaan zou hebben en meestal als linksbuiten.

Gerald de Haan:
Als iemand met een sterk ontwikkelde linkshandigheid (tandenpoetsen is de enige uitzondering) maak ik veel fouten met getallen als 69, die ik dan uitspreek als zesennegentig. Vraag me af of dit algemener voorkomt en zo ja,  of het alleen voorkomt in talen waarin om mij onduidelijke redenen 69 uitgesproken moet worden als negenenzestig (Nederlands en Duits).

J.W.Noppert:
In de moslimwereld is het onrein dat men elkaar met links de hand geeft om dat je met deze hand je achterwerk afveegt na een grote boodschap en daarom vinden ze linkshandigen onrein. Ik heb dit zelf ondervonden na reen blessure aan mijn rechterhand. Maar met welke hand vegen de linkshandigen?   

Tineke Hoeksma:
20 jaar geleden heb ik een vervelend ongelukje gehad met nogal ingrijpende gevolgen. Bij een val ben ik met mijn rechterhand, tijdens werkzaamheden, in een driehoekige verfkrabber gevallen. Resultaat 5 buigpezen en de zenuw doorgesneden van mijn duim, wijs en middelvinger. Daaropvolgend: een tweetal operaties en revalidatie (3x per week 1/2 uur fysio en 1 uur ergotherapie + de nodige oefeningen thuis) gedurende 1 jaar.

Nu ik 20 jaar later alles kan en weinig beperkingen heb overgehouden, besef ik mij ter dege dat dit voornamelijk komt doordat zeker 50 procent van alle handelingen die ik dagelijks doe en gedaan heb is overgenomen door mijn linkerhand omdat in mijn rechterhand de fijne motoriek en tastzin ontbreekt.

Om deze verandering in mijn hersenen te trainen heb ik na mijn revalidatieperiode nog zeker 3 jaar gehad om zonder enige beperking goed te kunnen functioneren (aangezien ik drum weet ik welke training het vraagt om je hersenen bepaalde 'commando's' dusdanig uit te laten voeren zonder er bij na te denken). Zo ben ik erachtergekomen dat niet de beperking bepaalt welk handschrift je hebt, maar de hersenen.

Sinds een aantal jaar schilder ik weer - op doek wel te verstaan - en met name bij schetsen en eerste opzet gebruik ik mijn linkerhand (ben door dat ongevalletje 'dubbelhandig' geworden) omdat ik erachtergekomen ben dat mijn linkerhand zich vrijer over het doek haar weg zoekt en vindt dan de rechter dat doet. De linkerhand beweegt 'zonder ratio'. Ik denk dus echt dat linkshandige mensen op een andere manier 'dingen' benaderen dan rechtshandige dit doen. Nu ik kan deze bewering absoluut niet wetenschappelijk onderbouwen maar, laat ik het zo formuleren, mijn eigen beleving vertelt mij dat er enig verschil bestaat.


Lonneke Spork:
Leuk feit is waarom linkshandig schrijven vroeger verboden was op school. Er wordt vaak gedacht dat het door bekrompenheid kwam maar de werkelijke reden was het vlekken van de inkt te voorkomen. Linkshandigheid moeten met hun hand over de tekst heen en rechtshandigen schrijven van zich af. Linkhandigen ontwikkelen allemaal een manier om hand en pen zo te hanteren dat de tekst niet gaat vlekken. Leuk om eens op te letten.

I.  Luiken: Enkele gebruiksvoorwerpen die niet praktisch zijn voor linkshandigen:  
- congresstoelen met een tafel onder de rechter arm
- soeplepel met schenktuit aan één kant
- functietoetsen aan de zijkant van een smartphone
- nieuwe Axa defender fietssloten zijn geënt op rechtshandige gebruikers (sleutel moet er met de rechterhand in worden gestoken als je voor je fiets staat)
- vormgeving afstandbediening, vaak geënt op ligging in rechter hand
- opdruk in of op mok/kopje is vaak niet zichtbaar voor linkshandige indien deze het oor van de beker in zijn linker hand houdt.

Siebert Nix: Ik ben van nature een uitgesproken rechtshandig iemand, maar heb door het piano spelen als beroepsmatig pianist wel meer mijn linkerhand ontwikkeld. Bij muziekmaken en zeker bij het behoorlijk evenwichtig hersengebruik bij het piano spelen, gebruik je relatief veel van beide hersenhelften. Zo zou ik nu wel met linkerhand enigzins leesbaar kunnen schrijven. Bij leerlingen pik je vrijsnel linkshandigheid eruit. Zij zullen moeite hebben met melodievorming dat veelal rechts op het toetsenbord plaats vindt. Er zijn trucjes om van je andere hand dan gebruikelijk te kunnen leren, hetgeen dus soms nodig is in pianostudie. Bi-manualiteit of liever gezegd ambidexter komt ook voor. Ik weet niet of dit een voor- of nadeel is.

Babs de Hoog: Ook ik ben linkshandig, Ik kan heel goed spiegelschrift schrijven en ik kan de krant op zijn kop lezen. Van de rest van mijn eigenaardigheden weet ik niet of ze wel met mijn linkshandigheid te maken hebben.

Niquote: De uiterst discriminerende uitdrukking 'hij/zij heeft twee linkerhanden' waarmee onhandigheid wordt bedoeld. Gebruik moet strafbaar worden :)

Wim Struijk: De reden dat ik linkshandig ben heeft in mijn geval denk ik te maken met het feit dat ik een zogenaamd lui rechteroog heb. Hierdoor ben ik mij denk ik onbewust meer op links gaan oriënteren, puur omdat ik met mijn rechteroog veel minder goed zie. Het merkwaardige is dat ik wel rechtsbenig ben en dat ik meer kracht in mijn rechterarm heb, dan in mijn linker. Nou weet ik niet of alle rechtshandigen ook altijd rechtsbenig zijn.